François Marie Arouet i quajtur Voltaire (1694-1778), është figura që mishërohet me tërë madhështinë e saj në qindvjeçarin e Dritërave ("Ndriçuesit"). I quajtur gjithashtu « qindvjeçari i Voltaire-it ». Nxënës i shkëlqyer në retorikë dhe në filozofi pranë kolegjit të Clemont-it (Louis-le-Grand), ndoqi gjithashtu mësimin pranë Jansenistëve (Janséniste) në të cilin sekt edhe u konvertua më vonë.

Goditja therëse dhe e gjallërishme me ngjyrosje të pashoqe, sa që ca skeptik mes të cilëve edhe Friedrich von Schiller (1759-1805) indinjoheshin për shkak të mungesës së thellësisë Voltaire përgjigjej gjithëmonë me urtësi se qëllimi i tij ishte theshtimi i veprave të veta kështuqë çdokush i ka pranë dore dhe jo të përdorë një gjuhë të ditur në shërbim të një pakice. Luftoi në favor të shum shkaqeve që janë pjesë e përsëritur në plejadën e veprave të tij.

Më së pari feja ose më mirë të themi fanatizmi fetar. Formula e famshme se « duhet shtypur poshtërsinë » është pamflet kundër jotolerancës dhe errësisë fetare. Nga këtu « Letrat filozofike » (Lettres philosophiques (1734), « Zemërdëlirë » (Candide (1759), « Zadig » Zadig (1748), « Fanatizmi ose Profeti Muhammed » (Le Fanatisme ou Mahomet le prophète (1741), dhe Traktat mbi tolerancën me rastin e vdekjes së Jean Calas-it (Traité sur la tolérance à l'occasion de la mort de Jean Calas (1763) themi se janë një model ideal i formulës së përmendur më parë.

Mëtej, përhapja e diturisë qe poashtu «fushëbetejë » e tij: Veprat si « Fjalori filozofik » (Dictionnaire philosophique (1764), « Rreziku i tmerrshëm i leximit » (De l’horrible danger de la lecture (1765), e poashtu edhe kontributi i tij dhënë « Enciklopedisë » (Encyclopédie (1751-1772) e karakterizojnë qartë luftën e tij për arsimim.

Më në fund, beteja e tij kundër kartesianizmit, mbrojtja e newtonizmit dhe empirizmit të tij: për Voltaire-in, të kuptuarit (gjykuarit) vjente vetëm nga vënja në relacion të ndjenjave tona e jo nga dituria që e kemi të lindur e që Zoti ia paska dhënë njeriut që të mundeshka të zbuloj diturinënëpërmjet të ushtruarit permanent të mendimittë këthyer nga brëndia (Descartes). Për Voltaire-in, Zoti ka rregulluar këtë botë duke na lënë gjykimin e lirë, por që megjithatë, ai kontrollon vullnetin tonë. Duke druajtur materializmit ateist të cilin e kualifikonte si të rrezikshëm, afirmonte vehten si besimtar i plotë.

Do të përfundoj këtë jetëshkrim që vetëm mund të përshkoj gjërësinë e veprës së tij me këtë formulim që rezymon mendimin voltairian: « Në një Republikë të denjë për emrin që mban, liria e publikimit së mendimeve të veta është e drejtë natyrore e qytetarit ».

Autor: Benjamin
Perktheu: Filolet