Gjysëmvjetori i dytë më solli një befasi që akoma sot nuk dij si ta shpreh edhepse më konsiderojnë romansier të shkëlqyeshëm. Në të vërtetë, duket të shkruaj bukur por jo edhe kurr duhet të flas për përjetimet e mia vetanake. Aq më tepër kurr kam parasyshë një përjetim me kohëzgjatje të madhe e i përsëritur pas një pushimi faktik por jo edhe emotiv.

Ishte ditë e mbarë. Thonë se e hëna është dita më e mirë e javës. Ora e dytë e kësaj dite. Në vënd të profesorit D., një lulëkuqe hyri në klasë e buzëqeshur si hyjni. Aroma dehëse e saj më depërtoi në gjak. Sytë na u puqën dhe padyshim që ajo ndjeu depërtimin e emocioneve të vrullshme rinore. Buzëqeshja e saj tani morri nyanca nazesh dhe me zë sikur i zbritur nga qielli, më pyeti të ishnja mirë!

-Jo!

Ajo këtheu kokën nga dritarja. Binte shi i imët, pak i pazakonshëm për këto ditë dimri…

-Pas shiut diell, - dhe u ul që të shkruante orën.

-Jam N…, apsolvente. Jam thirrur nga gjimnazi për të zëvëndësuar profesorin A. Shpresoj se sivjet do të diplomoj kështuqë do të jemi bashkë edhe vitin e ardhshëm, vit i maturës për ju.

Gjersa fliste, më shiqonte lehtë e mua më dukej se humbja në hapësirën e pafund të qiellit që vinte duke u hapur e Dielli, lëshoi ca rreze mbi banka.

-Pas shiut diell.

Nxënësit qeshën pa sherr. Edhe ajo rriti buzëqeshjen që gjithë kohës i rinte si inxhi në fytyrë. U afrua duke valëzuar ecjen, më mbështeti dorën me thonj të zbukuruar lehtë mbi majë të kokës dhe kaloi drejt ballit sikur më ledhatonte.

-Paske flokët si brushë !

Ah sikur të kisha guxim t’ia prekë edhe une flokët e saja si dujë. Ah sikur mos të isha në klasë… Buzëqesha edhe unë por nuk dijta të them fjalë. Një flakë dashurie më përcëllonte brendinë e shpirtit. Një rymë e fortë ndjenjash sikur të ishte e krijuar që në momentin kur na u puqën shiqimet. Tek e fundit, unë u gjeta i nxënë në prangat e ndjenjave të mia. Nga çasti i parë ndjeva se jeta e ime ndërroi plotësisht. Isha në gjendje të flijoj çdo gjë për këtë hyjni që më morri zëmrën në duar të veta si mëma foshnjen në krahëror. Mijëra pengesa më përvëlonin trurin. Prindërit, krejt familja, rrethi… Morali i pashkruar por i ngulitur thellë në poret e shoqërisë… Nxënësi që merr profesoreshën; profesoresha që merr nxënesin e vet. Haj medet ! E shihnja veten tanimë të martuar , me femijë…, plak… I shifnja njerëzit duke grimcuar fjalë të rënda, sharje… Por na ishim të lumtur. Të çelikosur mes vete. Tingëllima e ziles memzi më këtheu në të tashmen. U ngrita ngadal dhe ndoqa turmën jashtë klase në oborr. «Ajo s’është shqiptare!» nuk më largohej nga koka. E rënda e më të rëndës që nuk shporej nga truri. Instiktivisht ndoqa shokët që filluan të këthehen në klasë. Në mendimet e mia tash kërkonja emrat e fëmijëve që do të më lind e dashura ime N. Gjithësesi emra shqip. Ajo më don dhe do të pranoj se kjo është e udhës. Gruaja është vetëm ara e burri fara. Mbjell grurë mbinë grurë. Nxënësit u çuan në këmbë. Profesoresha e kimisë, zonjë e respektuar me meritë, na përshëndeti lehtë dhe vetëm atëherë u çova në këmbë dhe ndjeva një turp të më përshkon damarët. Profesoresha hetoi turbullimin tim por bëri sikur nuk pa vonesën time. Shkroi njësinë dhe filloi shtjellimin e mësimit. Punëtore e jashtëzakonshme; pedagoge e vërtetë. Në fund të orës, isha i sigurt se herën e ardhme me të, do të më tërhjekë vëmendjen në mënyrën e vet shum të kujdesshme. Isha i sigurt gjithashtu të ketë vërejtur se nuk dij as për çka kish folur gjatë kësaj ore. Nga krejt ora, mbaj mënd të ketë pyetur se na pëlqeu ose jo profesoresha e re.

Kalonin ditët dhe notat e para që morra ishin mizerje e paparë. Mizerje përveç një lënde. Isha plotësisht koshient por nuk kisha forcë të vazhdoj si më parë. Nuk isha më as nxënësi i moçëm e as njeriu i moçëm. Nuk dij a bëra mirë a keq. Dij vetëm se nuk e lash mësimin pas dore me dashje. Mendja ime ishte e paaftë të harxhoj kohë për koncentrim në klasë e për mësim në shtëpi. Provonja të hap librat por më kot ; germat njëra pas tjetrës përfytyronin të dashurën time N. Në çdo skaj fletorje e libri gjindej i shkruar emri i saj me alfabet arab që pata mësuar tinës te hoxha (mësimi fetar ishte i ndaluar rreptësisht me ligjet e kohës) që nga mosha gjashtëvjeçare. Kjo gjendje plogështije dhe zbythje notash do të vazhdonte në pambarim sikur një ditë marsi mos të ngjante diçka e papritur. N. më gjeti në bankën e parkut të gjelbër, të ulur dhe sharruar në mendime dashurie të ëmbël dhe brenge të tmershme. Më erdh papritur dhe u ul pranë meje akoma më papritur.

-Je i dashurar ? E dij. Edhe une të dua. Të dua më fort se ti që më don. As unë nuk flej. Unë kaloj rrugë më të vështirë se ti. Jam në pozitë tejet më të vështirë… Por kjo nuk më ka ndaluar të punoj dhe njëherit të jap provim pas provimi në fakultet…

Nuk foli më. Më përkëdheli me dorën e saj engjëllore faqen e kallur nga lumturia, buzëqeshi me fisnëkëri të lindur nga dashuria e çiltër, dhe eci me ngadalë drejt shkollës në krye të rrugës.
Isha krenar me veten time. Vërrejta se dashuria ime përbënte një fisnikëri të jashtëzakonshme. Vërrejta se unë kam aftësi të larta për adaptim ndaj kërkesave të përbashkëta dhe fuqi për ndryshime rrënjësore që çojnë përpara. Morra strajcën e librave dhe u nisa me lehtësi drejt shkollës. Nga kjo ditë, eca para në mësime dhe pa pengesa arrijta nivelin e lartë të notave. Për më tepër, tani isha i pasuruar me një aftësi të madhe soditëse… Dinja edhe të flej, dinja të mësoj, dinja të dua akoma më fortë…

Fundi i vitit shkollor më solli kënaqsi të merituar. Përfundova vitin me sukses maksimalisht të lartë. I dashuruar thellë në profesoreshën time, uleshim shpesh në bankat e parkut dhe bisedonjim si miq. Lexonjim bashkë, komentonim librat e lexuar dhe me dëshirë pranonjim në shoqëri shoqet e shokët e klasës. Në momentet kurr ishim vet, adhuronim njëri tjetrin me shiqime dhe me « të dua … ». Asnjë prekje në mes nesh, përveç një kalimi me dorë mbi flokët e mia nga tepja e kokës drejt ballit në momentin që çohej në këmbë për t’u nisur drejt shtëpisë së vet. Disa herë çohesha unë në këmbë sikur për të shpinj damarët e këmbëve por me qëllim që t’ia përkdhel flokët në të njëjtën mënyrë si që bënte ajo por ishte vështirë, tejet vështirë për mua të vëndonja dorën mbi flokët e arta që shkëlqenin në diellin pranveror. Pasi shkundnja dy-tri herë këmbët, ulesha rishtazi e ajo qeshej lehtë dhe më ngulte sytë në thellësitë e mendimeve të mia. Njeriu krijoi ligjet e një morali të palogjikshëm. Pozita e saj toleronte një përkdhelje të pasherr gati amëror por ndalonte rreptësisht reciproken. E pamundur nxënësi të prekë edhe pahir flokët e profesorit. Nuk arrinja asesi të kap fijen, origjinën dhe pse-në e kësaj etike. Revoltohesha më kot se edhe vet, në fundin e të gjitha fundeve, pajtohesha me një rënditje të tillë të botëkuptimeve. Krejt në rregull sikur të arrinja të pastroj me pse-të e panumërta që më lindnin në kokë e që ishin gjithëmonë prezente dhe kërkonin përgjigje e spjegime të kënaqshme, të drejtpërdrejta. Pse unë, ose së paku një maturant të mos ketë të drejt të përuroj ose të falemnderoj profesorin duke ia rrahur supin !? Ç’dreq krijoi kësi lloj botëkuptimesh e rregulla mirësjelljesh absurde? « Ndëpre ! », i thonja vetes dhe drejtohesha pikënisjes sime. E kisha vështirë të ndërpres dhe akoma këtë ditë, kurr tentoj t’i hedh në letër kujtimet rinore, nuk mund t’i largohem bindjes se në një pikë tjetër une kisha të drejtë, më mirë të them, kisha një përparësi a lehtësim të vogël ; mashkulli ka leje të kaloj e të martohet me një të fesë a kombësisë tjetër… Kjo më hidhëronte shum  dhe më brente shpirtin. E dashura e jetës sime është me fe dhe me kombësi të ndryshme nga unë… Ç’përjeton ajo në shpirtin e vet kurr i kujton këto gjëra? Sa e ëmbël por sa murnaja ndarëse ka dashuria!

***
Pushime verore. Tani të dashurën time e shihja rrallë . Çdo të shtunë shkonja te ajo. Prindërit e saj nuk dinja në fillim, ishin ose jo në rrjedhojë më të hollësishme për lidhjen tonë. Sidoqoftë, më pritnin jashtëzakonisht mirë dhe mbanin afërsi të ngrohtë me mua. Babai i saj me sjelljet e tia bujare më jepte fuqi dhe më riste dashurinë ndaj N. «Kurrë mos the zemrën e njeriut !, na thoshte nganjëherë, - ajo është krim më i madh se vrasja».

Megjithatë, nga mezi i korrikut big-bangu ndodhi… Presionet nga familja më e gjërë duket se detyruan të dashurën time të ngrë dorë nga unë.

-Do të fejohem me X-in  nga një qytet tjetër.

Deshi ti ndalë lotët por më kot. Qava dhe unë, edhe babai i saj. E ëma qëndronte si statujë me tipare nervoze apo hidhërimi ndaj botës… N. kaloi mbi flokët e mia me dorën që i dridhej si gjethi i plepit në puhi, mandej më morri për qafe dhe bashkërisht u hodhëm në përqafim të babait që lotonte. Të tre shpërthyem në dënesje të trishtueshme.

...