rmt                                                                                                                                                                                                                        

Filozofi

Letėrsi

Krijimtari Poetė tė rinj Gojėdhana Shqyrtime Lojėra flash Kush jemi  

Ballina

Shkrimtarė Shqiptarė

Histori Kombėtare

Rilindja

Letėrsia Bejtexhiane

Shkrimtarė tė huaj 

Nobelistėt

Foilozofėt Anglofonė

Filozofėt Arabė

Filozofėt e Lindjes

Filozofėt Frankofonė

Filozofėt Gjermanofonė

Filozofėt Grekė

Filozofėt Romakė

Sofizmi

Stoicizmi

Fjalor

Intervista

Portrete tė dalluara

Promovime, Pėrkujtime

Arkivi

Laureta Miftari:



Lidhje tė jashtėme:

Shah - Chess
Cartoon
Le Blog de Nicole.K



 

Ē’ėshtė poezia dhe dashuria ndaj saj (3)

Zanafillat e poezisė

Poezia ėshtė fjalė greke qė nė pėrkthim do tė thotė thjeshtė bėj, krijoj. Kjo fjalė ėshtė krejtėsisht e re kur tė kemi parasyshė se vjershėrimi ka filluar mijėra vjet mė parė, qė nė kohėt parahistorike ; nė kohėt plotėsisht primitive, nė mos akoma para se njeriu tė filloj tė flas mirėfillti.

 

Historia e poezisė ėshtė e gjatė sikur edhe vet njeriu qė prej kur mund tė njihet si i tillė pasi ai qė atėherė, me klithma tė caktuara tė pėrcjellura me ritme paralajmėronte grupin pėr rrezikun kur afrohej ose e parandiente, « vajtonte » nė mėnyrė tė caktuar humbjen e tė afėrmit pėrcjellur me lėvizje ritmike. Kur kėthehej nga gjahu, vet apo nė grup gjithashtu festonte, bėnte « aheng »  me britma  qė lidheshin me levizjet ritmike, rrahje duarėsh, rrahje gjoks dhe prodhime tė tjera zėresh. Kjo sigurisht se nuk quhet akoma poezi por ėshtė fillimi i krijimit tė kėngės dhe ritmit. Zėri ngritej, qetėsohej ose ulej thjeshtė sipas emocioneve nga ku buronte. Krejt kjo pėrcillej me forma e ndryshme lėvizjesh ritmike qė njėherit ndihmonte memorizimin dhe grupi kuptonte pėr ē’bėhej fjalė.

 

Dihet se njeriu qė nga krijimi ishte i predestinuar qė njė ditė tė flas e sipas natyrės sė tij, ai pajiset qė nė fėmininė mė tė hershme me instinktin e imitimit gjė qė e dallon nga gjallesat tjera dhe prandaj, ai nėpėrmjet tė imitimit filloi t’i marrė mėsimet e para nė jetė. Filloi t’i imitoj lėvizjet qė i pėlqenin tek tė tjerėt, zėrat e prodhuara dhe kėshtu eci drejt zhvillimit e krijimit. Kėto dy mundėsi tė njeriut, i dhanė « poezitė » e para nė histori dhe satisfakcion imitatorėve. Edhe sot, njeriu ndjen kėnaqsi kur imiton diēka qė e ndjenė pėr tė bukur. Dhe jo vetėm poezinė por krejt ē’sheh e ndjen, objekte, gjallesa, art…

 

Mijėvjeēarėt kalonin e kėnga dhe ritmet u pasuruan se u pasurua fjalori dhe andaj koha e analfebetizmit nuk mund tė llogaritet si e shterpė pėr nga arti i krijimtarisė. Kėngėt pėr trimėri, gėzimet, fitimet, hidhėrimet e humbjet kėndoheshin e vallėzohej nė kremtime e rituale fetare.

 

Koha e shkrimit, filloi me numrat e mandej shkrimet e tjera me germa nė formė tė pykave (shkrimi kuneiform). Nga artet, poezia gjindet e shkruar e para dhe u gjet mbi monolite. Kėto shkrime datojnė prej para 3000-5000 vjetėsh. Tani dihet preras se poezia mė e lashtė e zbuluar ėshtė poema epike qė flet pėr historinė e mbretit Gilgamesh, (Epopeja e Gilgameshit) e shkruar mbi tableta argjili.

 

Nė Kinėn e lashtė Shi jing-un (Kanuni i poemave) libėr ky i shejtė tė poezisė. Praktikisht janė pesė Jing-a qė janė drejtpėrsėdrejti tė lidhura me Konfuēion (Confucius). Mendohet se ky i zgjodhi tė 305 poemat qė formojnė kėtė antologji edhepse, shum mirė kjo vepėr ka mund tė egzistoj qė mė parė se mendimtari i famshėm i cili vetėm se iu riti vlerėn kėtyre Jing-ave duke thėnė psh. se njeriu qė nuk i njef Poemat, ėshtė sikur i ngujuari para njė muri dhe nuk mund tė sheh pėrtej e pra nuk mund tė shkoj para. Pas kėtij kanuni poetik, njohim.

Aristoteli nė Poetikėn e vet e ndanė poezinė nė tri lloje : epikė, tragjedi dhe komedi.

 

Punimet e tij patėn jehonė tė madhe nė shekujtė e « Kohės sė Artė » tė islamizmit e mė vonė, edhe nė kohėn e Rilindjes (Renesansės) nė Europė.

 

 

 

Horoskopi javor Kalendari historik
--------------------------------
Shkrimtarė bashkėkoh.  shq.

Abdylazis Islami
Albina Idrizi
Ali Daci
Ali Podrimja
Arif Molliqi
Azem Shkreli
Baki Ymeri
Bedri Dedja
Besnik Camaj
Bessa Myftiu
Brahim Avdyli

Bujar Plloshtani
Bujar Rama
Demir Krasniqi
Dh. Pojanaku
Din Mehmeti
Esad Mekuli
Hajdar Salihu
Haxhi Kraki
Hysen Kėqiku
Ibrahim Ibishi
Ibrahim Kadriu
Ibraim Qazimi
Imri Trena
Ismet Rashiti
Jeton Kelmendi
Kalosh Ēeliku
Kujtim Morina
Linditė Ramushi
Majlinda Rama
Mirela Sula

M. Blakaj
Naim Kelmendi
Nermin Vlora-F
Nexhat Rexha
Pal Sokoli
Rizah Sheqiri
Sabit Rrustemi
Sadik Krasniqi
Sevdije Rexhepi
Seveme Fetiqi
Sinan Sadiku
Shaban Cakolli
Shefqet Dibrani
Sulejman Mato
Vasil Tabaku
Vilhelme Vranari

Shkrimtarė 
shq. - gjysma e parė e shek. XX

Ali Asllani
Ernest Koliqi
Faik Konica  
Fan S.Noli   
Gjergj Fishta
 
L. Poradeci
Migjeni
Sterjo Spasse

Rilindasit

Asdreni 
Filip Shiroka
J. De Rada
Naim Frashėri  
Ndre Mjeda   
Sami Frashėri

Bejtexhinjt 

H. Z. Kamberi  
Muhamet Ēami   
Nezim Frakulla   Selejman Naibi
Tahir Ef. Lluka

Shkrimet e para tė gjuhės shqipe 

Gjon Buzuku