Poezia paraislame arabe

Në hapësirat gjeografike të gjuhës arabe që përfshinte sipas shekujve trojet nga Siria e Irani gjer në brigjet e mashrikut afrikan e n’Andaluzi si dhe troje të hapësirave të tjera ku lulëzoi kultura islame, poezia vazhdimisht zente vend primar në letërsi duke krijuar një diapazon të pafund të pasqyrës së realitetit të kohës me një bukuri të rrallë që fatkeqsisht nuk njihet aq mirë në perendim e aq më pak në gjuhën tonë. Kjo mosnjohuri vjen në rradhë të parë nga vështirësia e përkthimit. Është shum rëndë të përputhet harmonia cilësore e vargut dhe ruajtja e koherencës, domethënies, estetikës, muzikalitetit dhe artit poetik në përgjithësi.

Poezia arabe llogaritet si kulmi i bukurisë dhe konsiderohet nga shum ekspertë si më e përkryera e letërsisë botërore.

Historikisht shiquar poezia arabe ndahet në pesë periudhra kryesore: Primitive (paraislame), muslimane, moderne (neoklasike), e provincializmës (e dinastive) dhe bashkëkohore.

Në këtë shkrim, do të bëjë fjalë për Erën Primitive. Sipas të dhënave  të njohura gjer më sot, vlerësohet se fillon me poetin Imru al Kais (Amrolkais al Kindi) viti i lindjes të cilit nuk dihet por dijmë me saktësi se vdiq më 530. Nga e njejta periudhë përmenden poetët e mëdhenj Tarafa ibn el Abd, Zohair ibn Abi Solma, Antara ibn Moavijja Alkama ibn Obda, Labid ibn Rabijja, Harith ibn Hil-liza. Shtat tekstet më të vjetra me kaside e me vlera të jashtëzakonshme e quhen Mual-laka ose Muallakât e këtu rradhiten  autorët e lartëpermendur. Këtu llorariten edhe dy poema analogjike mes vete të autorëve Nahiga Dobijani dhe Amr ibn Kulzûm e me këtë numri i poetëve paraislamik i Moal-lakave rritet në nëntë. Në kohen islamike Moal-lakat-ë u renditën në dy përmbledhje, e para e titulluar Gjashtë moal-lakat-ë ku bëjnë pjesë poezitë e autorëve Amrolkais, Nabigha, Alkama Zohaïr, Tarafa dhe Antara, kurse në të dytën me titull Shtat moal-lakat-ë janë të prezentuar autorët : Amrolkaïs, Amr ibn Koulzoum, Nabigha, Tarafa, Labid, Zohaïr dhe al-Ashi.

Të gjithë këta poetë jetuan viteve të fundit të erës paraislamike dhe andaj disaherë poezia e tyre quhet anteislame.

Sipas autorëve islamë por edhe botërorë, arabët ishin popull i dashuruar në poezi. Ata organizonin konkurse poetike ku ndaheshin dhurata për autorët më të mirë. Për çdo vjet në muajain Dhulkada (Dhulkadër) në qytetin tregtar Okaz që në ato kohëra bënte tri ditë rrugë nga Meka, poetët e ardhur nga të gjitha anët recitonin kasidet e tyre ku ngrinin lartë fisin e vet ose ngjarje të ndryshme fisnike vetanake të kryera gjatë jetës së tyre. Këta poezi ishin aq të bukura dhe u pëlqenin aq shum dëgjuesve sa që u shkruajtën në pergamenë me shkronja të arta (më saktë, me ngjyrë ari) dhe virreshin me zinxhirë gjithashtu të artë në muret a Qabes. Ja pse edhe u quajtën Moal-lakat (poema të varura) ose Modahabbat ( Poema të praruara).

Do të them këtu se kasidet jo vetëm që janë monumente të poezisë arabe e më gjërë por ato janë njëherit vargjet më të shkëlqyera gjer më sot. Gjuha e përdorur që qëndron e pandryshuar me shekuj vetm sa ju rritë vlerën dhe ilustron pasurinë e një gjuhe të lashtë të njohur edhe për faktin se është më e pasura në botë me fjalë të përngjitura. Më kujtohet të kem lexuar gjatë shkollimit tim të hershëm një studjues, emri i të cilit fatkeq¨sisht nuk më kujtohet, të shkruante se poezia dhe poetët e epokave të mëvonshme janë vetëm miniaturë e atorëve të kasideve…