Ditirambi është poemë e vogël lirike që lindi në Greqinë e lashtë për nderë e lavdi të Dionisit. Në përkthim fjala ditiramb (διθύραμβος) do të thot: dis - dy herë, thura - derë dhe ambianô - kaloj. Kjo spjegohet me legjendën se Dinosi paskësh kaluar dy herë pragun e jetës, së pari duke dalur nga gjiri i Semelesë e pastaj nga kofsha e Zeusit.

Ditirambi karakterizohej me afsh marramendës, me bashkime të çuditshme fjalësh, fjalë jo të rëndomta, hiperbola shum të ndërlikuara dhe ritme nga më të ndryshmet. Mendohet se fillimisht, ditirambet improvizoheshin gjatë kremtimeve për nderë të Dionisit, në ambijente ku pihej alkoholi gjer në çmenduri e këndohej në kor kryesisht nën përcjellje të flautave.

Tradicionalisht, fillet e kësaj poezije që i mëveshen Arqilokusit, Arionit, e Lazosit nga Hermiona, janë të pasigurta  dhe ska asnjë dokument që përcakton këtë mbështetje. Ditirambi i ka nismat e para në shekujt e -VI dhe –V. Në këto qindvjeçarë janë shkruajtur numri më i madh i himneve ditirambike nga të cilat më të njohura janë ata të Menalipidit, Jonit, Pindarit, Filoksenit e Stezikorit por fatkeqsisht, nga krejt këta autorë të famëshëm nuk është ruajtur asgjë, së paku, nuk është zbuluar asnjë shkrim gjer më tani.

Poetët e «Komedisë së Vjetër» ishin përplot me aluzione satirike me karakter e stil bombastik, me furi zëri dhe përbërje të çuditshme. Kjo vërehet edhe në shum vepra të Aristofanit. Ditirambi është rrënja e parë e dramave tragjike me sonoritet të madhërishëm si për shembull në refrenet e Eshilit që janë një dëshmi e pamohueshme në këtë aspekt. Karakteri tragjik i këtyre koreve gjindet disaherë edhe te Sofokli kurse zhduket te Euripidi.

Duke filluar nga shek i –IV ditirambi humb plotësisht vlerën artistike pasiqë filloi të nëpërkëmbet nga njerëz mediokër dhe me këtë merr fund «epopeja» e lavdishme e ditirambit.

Romakët që kopjonin shum nga kultura greke, në rastin e ditirambit u treguan më të arsyeshëm dhe racionalë sa që përveç disa tentativave të parandësishme në gjuhën latine nuk hasim asnjë shkrim që të mund të ngrej interes të merituar. Tek e fundit, Horace tallet me poetët vendas që tentojnë të imitojnë Pindarin e të tjerë ditirambistë.

Epoka e mëvonshme e hodhi plotësisht në harresë ditirambin i cili nuk i përgjigjej më në asnjë aspekt njeriut. Një përjashtim i vogë bëhet gjatë shek të XVI por këto ngelin në historinë e letërsisë vetëm si tentativa boshe se përveç një euforije lirike dhe disa stanca me format e çrregullta të tyre, asgjë tjetër nuk lidhet me ditirambin e lashtë grek. Mund të veçojmë ndonjë këngë të bukur lirike si «Pavdekshmëria e shpirtit» e Delille-s por as kjo nuk justifikon emrin që ia jep autori duke e quajtur Ditiramb. Egziston gjithashtu në italisht një ditiramb i njohur i autorit Francesko Redi («Bacco in Toscana») tema e të cilit është lavdia e venës së Toscanës.

Në gjuhën shqipe, është e njohur kënga me vlera të jashtëzakonshme e autorit të madh shqiptar Ernest Koliqi e titulluar "Ditiramb trako-ilir" e cila shpreh "qëndrimin himnizues edhe konceptin që kish vetë Koliqi për prejardhjen e shqiptarëve dhe të gjuhës shqipe."

r-m laçi