Ndal fjalëve të huaja !

Zyra federative në Zvicër ndrydh anglizmat nga fjalori zyrtar. Çka bëjnë zyrtarët tanë për të mbrojtur shqipen nga përmbytja e fjalëve të huaja që është dhjetëfish më e rrezikuar se gjermanishtja, frengjishtja apo italishtja?

Në marsin e kaluar një deputet zvicëran, « për tepër i bezdisur nga përdorimi i anglizmave në gjuhën e Kuvendit »,  iu drejtua Këshillit federativ dhe morri përgjigje të dëshirueshme për kërkesën e vet (28 qershor 2010). Sipas « Sonntag », bëhet fjalë për listë me mbi 500 anglo-saksonizma të cilat janë përkthyer e zëvendësuar me fjalë burimore për të tri gjuhët e mëdha zyrtare (gjermanisht, frengjisht dhe italisht).

Kam përmendur edhe më parë se të gjithë pa dallim, në botën mbarë, ngrihen dhe mbrojnë gjuhën e tyre nga përmbytjet me fjalë të huaja të panevojshme. Na duhet të jemi përjashtimi i vetëm ku me ngulm vrapojmë, kush më tepër do të dallohet me fjalë « të mëdha », e them pa mëdyshje, vetëm nga dëshira e prishur për të treguar se din, se zotëron një shqipe të pasur, se është më i mençuri… Dhe më e keqja e të gjithave është se edhe vetë mjeranët që shkatërrojnë gjuhën e shofin dhe janë të vetëdijshëm por instinkti i sahanlëpirjes dhe çkamosit tjetër, nuk i lejon të përqëndrohen e të flasin gjuhë të pastër. Nuk mund të themi se s’kemi aftësi të dallojmë fjalët e panevojshme të rrasura në gjuhën tonë vetëm për disa marrëzi të ritjes së unit para dikuj. Është akoma më i mërzitshëm fakti se gjuhëtarët jo vetëm që lejojnë një çartje të tillë por ata edhe e ndihmojnë këtë dukuri të pështirë. Akademitë tona si dhe Institutet gjuhësore nuk kanë asnjë arsyetim moral et as gjuhësorë profesional të bastardhojnë gjuhën e pastër dhe ata kanë barën më të madhe të fajit e pas tyre rradhiten një numër gazetarësh dhe numri më i madh i politikanëve shqiptarë në të gjitha trojet.

Kur flas për akademikë, kam parasyshë edhe Fjalorin e gjuhës shqipe të vitit 2006 i cili më tepër përkon me një karikaturë fjalësh anglo-franko-italo-gjermano-sllave se sa me një fjalor krejtësisht të rendomtë. Aty gjejmë fjalë sllave të cilat kurrë nuk janë përdorur në gjuhën shqipe as në krahinat e vendbanimet me pakicë shqiptare e mos të flasim për vendet ku kontakti me këtö gjuhë ka qenë zero.

Sa i përket shtypit, këtyre dy viteve të fundit ka treguar një kujdes të vogël por kjo as prej larg nuk është në shërbim të ruajtjes dhe zvhillimit të folmes së pastër. Aq më tepër, kurr një numër i madh i shtypit vazhdon me prishje dhe varfërim marramendës në kahje të çpërfytyrimit gjuhësor duke stërmbushur faqet e tyre me fjalë krejtësisht qesharake e shpesh pa asnjë kuptim me temën në shtjellim.

Në botën politike shqiptare, vini re fjalimet e shumta në Tiranë, Prishtinë e kahmos, mundohuni të gjeni në një fjali prej dhjetë fjalësh, dy të jenë shqip e nganjëherë besa mund të numërohen vetëm lidhëset dhe ndajfoljet se tjetër gjë as nuk ka.

Në këtë shkrim nuk do të ndalem aspak të ndaj shembuj për të pasqyruar gjendjen e gjuhës tonë pasiqë mendoj se kjo as nuk mund të bëhet me një shkrim të shkurtër. Krahasoni shembullin zvicëran ! Ata kanë përgatitur listën me mbi 500 fjalë të marruna nga anglishtja. Eh bukur ! Po çfar liste duhet të paraqes këtu, nëse llogaris nga gjuha e Kuvendit në Tiranë ose Prishtinë nga 500 fjalë të marruna prej të gjitha gjuhëve evropiane?! Po a janë në pyetje vetëm nga 500 sosh? Për të pasqyruar gjendjen e padurueshme të keqpërdorimeve gjuhësore, do të kisha mundur vetëm t’i propozoj lexuesit një përkthim të këtij shkrimi në gjuhën « moderne » shqipe. Ja pra fjalia e parë e shkrimit tim, e « përkthyer » kësaj rradhe:
Byroja federale në Zvicër, reprimon anglicizmat nga dikcioneri oficial…