Rilindja

Rilindja zanafillat e veta i ka në vitet 30 të shek XIX dhe shikuar në aspektin historiko- politik, ajo ndahet në disa etapa që zgjatën gjer më 1912-13. Kjo është koha  e ngritjes kulturore, politike dhe ideore  kombëtare. Ideologë të ngritur dhe patriotë të shqyar i dhanë një kahje të rëndësishme aspiratave për çlirimin dhe krijimin e Shtetit  të Bashkuar Shqiptar. Nga kjo rezultoi Lidhja e Prizrenit që bashkoi të gjithë shqiptarët në një fuqi politiko-ushtarake për qëllimet më sublime kombëtare.

Këta janë rrethanat historike të krijuara nën qiellin shqiptar dhe kjo periudhë njihet si Rilindja Kombëtare e veshur me kryengritje të shpeshta kundër Portës si dhe përgatitje politiko-ushtarake për mbrojtje nga fqinjët e etur për grabitje të truallit shqiptar. Letërsia e kësajë kohe që luajti rolin kyq në formimin ideologjik në ngritjen e vetëdijes kombëtare, mori emrin Letërsia e Rilindjes e zgjati gjithashtu gjer në vitin 1912, kur ia lëshoi vendin frymave të tjera të krijimtarisë letrare që do të përhapen në Shtetin e Ri Shqiptar dhe në të gjitha trojet tjera të shkëputura me vendime të njëanshme të qarqeve të errëta dogmatike dhe profitqare evropiane. 

Thelbi i kësaj letërsie në dekadat e para është me përmbajtje iluministe me tema kryesisht nga nga e kaluara e jonë lavdishme, dashuria për atdhe dhe për çlirim nga zgjedha e huaj. Viteve të fundit të periudhës se rilindjes, u zhvillua një realizëm që megjithatë në vehte përmbante romantizëm dhe synim primar janë idealet për pavarësi gjë që vinte e sa afrohej.

Rilindasit kanë merita të mëdha edhe në krijimin e një letërsie moderne shqipe nga edhe u hodhën edhe themelet e gjuhës letrare në nivel të gjëre kombëtar.

Ndër letrarët më të njohur të Rilindjes sonë e ndër më të spikaturit pa dyshim është Naim Bej Frashëri me veprat madhështore, poemën « Bagëti e Bujqësi », « Historia e Skënderbeut » dhe vjersha të tjera nga lirika patriotike e pas tij vijojnë figura të larta të kombit si Gavril Dara i Riu, De Rada, Mjeda, Asdreni,  Sami Bej Frashëri – ideolog dhe themelues i Lidhjes së Prizrenit, Luigj Gurakuqi e shumë të tjerë.