Recension - Një libër me vlera historike

Ma.sc. Shkodran IMERAJ

asistent në Institutin e Historisë-Prishtinë

Këto ditë, doli nga shtypi libri “Petriti i Shkrepave”, pjesa e parë, e autorit Nexhat Çoçaj. Libri është i botuar nga shtëpia botuese “DDC”, Durrës 2011, me gjithsej 350 faqe, me recensent Shukri Quni dhe Besim Cengu. Natyrisht që dalja në dritë e një libri është një e arritur e madhe për kulturën dhe historiografinë tonë në përgjithësi.

Libri “Petriti i Shkrepave”,  ndahet në gjashtë (6) kapituj, ku i paraprinë hyrja, e më pas albumi dhe faksimilet, shënimet për autorin dhe burimet e literatura.

Libri, fillon me përshkrimin për fshatit Zhur, vendlindje kjo e dëshmorit Remiz Ademaj. Autori në këtë pjesë jep të dhënë të bollshme mbi historikun e fshatit Zhur duke filluar që nga shekulli i III e II para erës sonë . Pa u futur në ngjarjet e me pasme historike, autori, sjellë të dhënë të bollshme për dëmet që solli Lufta e Dytë Botërore në këto anë, ku vetëm nga fshati Zhur u vranë apo u zhdukën me dhjetëra banorë të pafajshëm.

Është e natyrshme së trimëria dhe bujaria buron nga gjenet e njeriut. Familja Ademaj, për shumë breza me radhë dha fatosa e trima, veprimtarë të devotshëm të cilët vepruan në shërbim të çështjes kombëtare shqiptare. Familja Ademaj, shquhej për trimëri jo vetëm në brezin e dëshmorit Remzi Ademaj, por edhe në të kaluarën. Autori i librit, ofron të dhënë të bollshëm për trimat e Familjes Ademaj, të cilët u shquan për heroizmat e tyre gjatë kohës së pushtimit të osman e me pas të pushtueseve të tjerë. Ai, ofron të dhënë deri në detaje edhe për para-ardhësit e Remziut siç është rasti me Asllan (Rexhë) Ademaj (1852-1915), pjesëmarrës dhe luftëtar i Lidhjes Shqiptare të Prizrenit. Me pas autori sjellë të dhënë edhe për Rexhep (Asllan) Ademaj (1885-1980), i cili u shqua për trimëri dhe bujarin e tij duke mos u gjunjëzua para as një pushtuesi. Përveç brezit të Asllan Rexhës, e Rexhep Asllanit, të cilët u ballafaquan me pushtuesit osman dhe serb, autori ofron të dhënë të hollësishme edhe për jetën dhe veprimtarin e Bajram (Rexhep) Ademaj (1917-2007), babait të dëshmorit Remzi, i cili ishte pjesëmarrësi në Luftën e  Dytë Botërore. Me pas ai thekson së Bajram Rexhepi, ishte në grupin e shqiptarëve të Kosovës të mobilizuar, të cilët u nisën drejt Tivarit, drejt vendit ku trupat jugosllave vranë me mija veta shqiptarë në prill të vitit 1945. Po fati deshi që Bajram Rexhepi, të mbijetoi këtë masakër të tmerrshme.

Edhe për kundër trysnive të pushteteve, flakadani i trimërisë së familjes Ademaj, nuk u shua. Kështu me 3 qershor të vitit 1953, në kullën e furtunave historikë nga prindërit Bajram dhe Nafize Ademaj, u lindi Remziu, komandant i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës për Zonën e Vërrinit.

Në vazhdim Nexhat Çoçaj, sjellë para opinionit të dhëna për fëmijërinë e Remziut,  dhe  për aftësimin profesional të tij.

Shqiptarët e Kosovës, i shfaqën publikisht pakënaqësitë e tyre për herë të parë pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, në Demonstratat e vitit 1968. Në këtë demonstrata, do të tubohen me mija shqiptarë në të gjithë trojet e okupuara nga Jugosllavia. Kështu në demonstratën e 6 tetorit të vitit 1968 të mbajtur në Prizren, Remziu ishte pjesëmarrës i saj si shumë shokë të brezit të tij.

Në vazhdim të librit, lexues do të has të dhënët edhe për shkuarjen dhe kthimin e Remziut nga shërbimi ushtarak, dhe palët e tij për të shkuar në Gjermani në muajin shkurt të vitit 1973.

Vitet e qëndrimit në Gjermani, do të ishin vitet kur Remzi Ademaj do të intensifikonte edhe më shumë veprimtarin e tije atdhetare. Ai që nga vitit 1976, inkuadrohet në aktivitetet e organizimit të Lëvizjes Nacional Çlirimtare të Kosovës dhe e Viseve të tjera Shqiptare në Jugosllavi (LNÇKVSHJ) të udhehequr nga Jusuf Gërvalla. Në aktivitetet e Lëvizjes, Remziu, ishte i njohur me pseudonimin, Petrit Kodra, emër ky që do të identifikohet në luftën e lavdishme të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, respektivisht komandant Petriti. Është e domosdoshëm me këtë rast me theksua së Remzi Ademaj, ishte njëri ndër veprimtarët me të afërt të Jusuf Gërvalla. Po ashtu, Jusufi kishte shumë besim të plotë në Remziun dhe në aktivitetin e tij. Këtë pjesë të librit, autori e argumenton përveç me dokumente dhe faksimile, e argumenton edhe më kujtimet e bashkëveprimtarëve të tije, duhet theksuar së  Remziu, ishte edhe njëri ndër bartësit kryesorë të demonstratave të organizuar në Gjermani gjatë vitit 1981.

Vrasja e veprimtarëve Jusuf e Bardhosh Gërvalla dhe Kadri Zeka, me 17 janar të vitit 1982, nuk ishte goditje e rënd jo vetëm për familjarët dhe  Lëvizjen në mërgim, por ishte goditje edhe për bashkëveprimtarët dhe shokët e tjerë të Lëvizjes. Natyrisht së për Remziun, vrasja e Jusufit, Bardhoshit dhe Kadriut, ishte një humbje e madhe. Është me interes së autori theksohet se autori duke e komentuar  vrajën e Jusufit, Bardhoshit dhe Kadriut, ai konkludon së veprimtarët dhe shokët e Lëvizjes, Remzi Ademajn e konsideronin dhe e respektonin si udhëheqës moral të Lëvizjes për disa qytete në Gjermani. 

Konsullatat jugosllave në Shtutgart të Gjermanisë, nëpërmjet agjentëve të saj, kishte nuhatur veprimtarin e Remzi Ademajt. Autori me këtë rast, e potencon rastin kur me 11 nëntor të vitit 1983, gjatë mbajtës së një koncerti, arrestohen tetë aktivistë në mesin e të cilëve ishte edhe vet Remzi Ademaj. Gjykata e Shtutgartit, me 2 dhjetor të vitit 1983 e liron nga paraburgimi Remziun. Këtë fakt, autori e dëshmon me dokumente të gjykatave gjermane.

Autori Çoçaj, sjellë të argumentuar dhe aktin e arrestimit të Remziut në Itali me 11 dhjetor të vitit 1985, kur ai u arrestua në zonën kufitare afër Goricës në kufirin Itali-Jugosllavi. Pas arrestimit Remziu, me 13 dhjetor të vitit 1985, në masa të rrepta të sigurisë, polica e nisë Remziu për në Prizren, ku arrin të nesërmen. Pa humbur shumë kohë, Prokuroria Publike e Qarkut në Prizren, ngritë aktakuzën ndaj Remzi Ademajt. Pas ngritjes së aktakuzës, policia dhe agjentura jugosllave e vazhdoi hetimin ndaj veprimtarisë së Remziu.

Autori i librit “Petrit i shkrepave”, një pjesë të librit ia kushton kohës sa u zhvillua procesi gjyqësor ndaj Remzi Ademajt. Këtë pjesë edhe vet autori e argumenton me dokumente të dorës së parë, të cilat dalin nga sirtarët e Gjykatës së Qarkut në Prizren respektivisht nga Arkivi i Kosovës. Me pas autori shtjellon edhe kohën e vuajtjes së dënimit të Remziut, duke sjellë informata deri në detale për të gjitha vendet e vuajtjes së burgut siç ishte burgu i Zagrebit respektivisht në Lepogllavë, ku njihet edhe me Fehmi Ladrovcin, njëri ndër luftëtarët me të njohur të UÇK-së, me pas në burgun Gospiqit në Bosnjë, në Stara Gradishë, etj.

Jetën dhe veprimtarin atdhetare të dëshmorit Remzi Ademaj, mund ta ndajmë në dy rrafshe :

-                          Në atë kombëtar, ku u dallua si veprimtar i devotshëm Lëvizjes Nacional Çlirimtare të Kosovës dhe e Viseve të tjera Shqiptare në Jugosllavi (LNÇKVSHJ) , e me pas si njëri ndër komandantët me të suksesshëm të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës në Zonën e Vërrinit, si dhe

-                          Në rrafshin letrarë, ku ai u shqua edhe si autor i një serie veprash, shkrimeve publicistike me karakter nacional e kombëtar, këtu veçojmë dramën ne katër akte “Hana”.

Një pjesë e librit po ashtu i kushtohet veprimtarisë së Remziut në publicistikë. Këtu autori përveç që sjellë disa të dhënë për dramën “Hana”, ai me pas pasqyron  edhe disa shkrime te papublikauar me parë të dëshmorit Remzi Ademaj, siç është fjalë për krijimtarinë letrare “Me vitet në kurbet”, e shkruar me 1983 në Gjermani, me pas krijimtaria letrare “Lindja e Madhe”, etj.

Në fund, duke e uruar autorin për këtë punë të madhe dhe të vyeshme, dua ta përgëzoi për punën e mundimshme dhe me zell të veçantë që e ka kryer, jo si obligim profesional, por si obligim moral e kombëtar ndaj jetës dhe veprës së dëshmorit Remzi Ademaj. Më këtë rast, autorit do ti jap disa  vlerësime për metodologjinë e përpunimit të librit :

-                          Autori, në mënyrë kronologjike dhe të saktë, sjellë të dhënë për jetën dhe veprën e dëshmorit Ademaj,

-                           Në libër përdor një gjuhë të pastërti dhe të qartë,

-                          Librit ia rrisin vlerën edhe më shumë, dokumentet dhe faksimilet origjinale të cilat autori i ka publikuar, po ashtu vlerën librit ia rrisin edhe fotografitë të cilat janë dëshmuese të qarta të veprimtarisë së dëshmorit Remiz Ademaj,

-                          Po ashtu, librit ia rrisin vlerën edhe kujtimet e disa nga bashkëveprimtarëve të dëshmorit Remiz Ademaj siç janë Adem Demaçi, Suzana Gërvalla, Hafiz Gagica, etj.

-                          Libri, në përgjithësi kan një rendësi të veçantë dhe është një prurje me vlerë në historiografinë tonë me të re.

Jeta dhe vepra e dëshmorit  Remzi Ademaj, komandant Petriti dhe e shumë dëshmorëve të tjerë anë e kënd Kosovës si dhe vet lufta për çlirim e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, është dëshmia me e mirë e luftës së drejtë të popullit tonë për liri dhe pavarësi.

Nga Prizreni historik, vend i vendimeve historiket të Lidhjes Shqiptare të Prizrenit, nga vendi i kulturës dhe qytetërimit shqiptar, e ndjeje  si obligim moral e profesional të theksoi së historia e popullit shqiptar, nuk mund të ndryshohet me kërkesa nga jashtë,  qoftë edhe të miqve tonë, të cilët në periudha të caktuara historike na dolën në ndihmë. Rrugëtimi i shqiptarëve për shtet, liri dhe pavarësi mbi vete bartë vulën e luftërave, sakrificës, vuajtjeve dhe mbijetesës. Padyshim së pjesë e këtij rrugëtimi ishte edhe vepra jetësorë e dëshmorit Remzi Ademaj.

(Recension, me rastin e promovimit të librit “PETRITI I SHKREPAVE”, pjesa e parë, e autorit Nexhat Çoçaj. Prizren, 15 shtator 2011)