| |
Pablo Neruda, me emėr tė vėrtetė: Neftali
Ricardo Reyes, lindi me 12 korrik 1904 nė Parral (Kili)nė njė familje
modeste. Babai i tij ishte grahės treni kurse e ėma mėsuese e cila vdiq
shpejt pas lindjes sė djalit. Fėminia e hershme e tij ėshtė e lidhur
me « njohjen e natyrės », si qė shprehet vet nė shkrimet e
tija. Me shkrime fillo tė
merret nė kohėn e adoleshencės dhe me 1923, publikon pėrmbledhjen e
parė me poezi Crépusculario (Muzgėllor).
Neruda i rreket shėrbimeve dioplamtike kėshtuqė bėhet konsull i Kilit
nėpėr shum qytete tė Azisė dhe tė Afrikės etj. (Rangoon, Colombo,
Batavia, Calcutta, Buenos Aires). Gjatė kohės kur ishte nė shėrbim nė
Spanjė u miqėsua me Federico Garcia Lorca. Pas puēit tė Frankos dhe
vrasjes sė mikut tė tij, ai fillo tė mbrojė Republikėn spanjolle qė
pati pėr pasojė revokimin e tij.
|
Shtėpia ku lindi Pablo Neruda
|
Paralelisht me poezinė pra, ai vazhdon jetėn
politike dhe bėhet senator i Partisė komuniste tė provincave veriore tė
Kilit mė vitin 1945. Pasi i kundėrvihet kryetarit Gonzales Videla, ai
ndalon kėtė parti e kjo e shtyn Nerudėn tė largohet pėr nė Evropė,
Indi dhe Meksike : kėtu publikon veprėn e tij me tė rėndėsishme Canto
General (Kėnga e gjeneralit) e cila, nė vendlindjen e tij u
ndalua menjėherė. Kėtu ai lartėson betejat e popujve latino-amerikanė.
Mė 1952 ai kethehet nė Kili. Vitin 1969 heq dorė
nga kandidimi pėr kryetar shteti i zgjedhur nga Partia komuniste, dhe mbėshteti
fuqishėm Salvador Allende-n i cili pas zgjedhjes e emėroi ambasador nė
France. Mė 1971, Pablo Neruda pranon
Ēmimin Nobel pėr Letėrsi (i treti me rradhė nga Amerika Latine). Vdes
pak kohė pas puēit tė gjeneralit Pinochet.
Pablo Neruda ėshtė njėri nga shkrimtarėt mė tė
njohur tė Amerikės Latine si dhe njėri ndėr letrarėt mė me influencė
tė gjuhės spanjolle.
Veprat mė tė njohurja janė :
- 1923
Crépusculario (Muzgėllor).
- 1933
Residencia en la tierra (Rezidenca nė tokė)
- 1924
Veinte poemas de amor y una cancion desesperada (Bjėzet
poema dashurie dhe njė kėngė dėshpruese)
-
1937 Espagna en el corazon (Spanja nė Zemėr)
- 1950
Canto General (Kėnga e pėrgjithshme)
- 1959
Cien sonetos de amor
- 1964
Extravagario
- 1967
Fulgor y muerte de Joaquin Murieta (Drama e vetme e PN)
- 1974
Confieso que he vivido (Biografi e botuar pas
vdekjes)
Dėrgo
artikull tė ri!
|
|
Rradhitje
sipas vitit:
1901 : R.S
Prudhomme
1902 : Th. Mommsen
1903 : B. Bjornson
1904 : Frédéric Mistral dhe José Echegaray
1905 : H. Sienkiewicz
1906 : G. Carducci
1907 : Rudyard Kipling
1908 : R. Eucken
1909 : Selma Lagerlöf
1910 : P. von Heyse
1911 : M. Maeterlinck
1912 : G. Hauptmann
1913 : R. Tagora
1914 : nuk u nda
1915 : Romain Rolland
1916: von Heindestam
1917 : Karl Gjellerup dhe H. Pontoppidan
1918 : nuk u nda
1919 : Carl Spitteler
1920 : Knut Hamsun
1921 : Anatole France
1922 : J. Benavente
1923 : W. B. Yeats
1924 : W. Reymont
1925 : G. B. Shaw
1926 : G. Deledda
1927 : Henri Bergson
1928 : Sindgrid Undset
1929 : Thomas Mann
1930 : Sinclair Lewis
1931 : Erik A. Karlfeldt
1932 : J. Galsworthy
1933 : Ivan A. Bounine
1934 : Luigi Pirandello
1935 : nuk u nda
1936 : Eugene O'Neill
1937 : R. M. Du Gard
1938 : Pearl Buck
1939 : F. E. Sillanpaa
1940 : nuk u nda
1941 : nuk u nda
1942 : nuk u nda
1943 : nuk u nda
1944 : J. V. Jensen
1945 : Gabriela Mistral
1946 : H. Hesse
1947 : André Gide
1948 : Thomas S. Eliot
1949 : W. Faulkner
1950 : B. Russel
1951 : Par Lagerkvist
1952 : F. Mauriac
1953 : W. Churchill
1954 : E. Hemingway
1955 : H. Laxness
1956 : J. R. Jimenez
1957 : Albert Camus
1958 : Boris Pasternak (u refuzua).
1959 : S. Quasimodo
1960 : S-J. Perse
1961 : Ivo Andriq
1962 : John Steinbeck
1963 : Georges Séféris
1964 : J-P Sartre (u refuzua).
1965 : M. A. Shollohov
1966 : S. J. Agnon dhe Nelly
Sachs
1967 : M. A. Asturias
1968 : Y. Kawabata
1969 : Samuel Beckett
1970 : A. Solzhenjicin
1971 : Pablo Neruda
1972 : Henrich Böll
1973 : Patrick White
1974 : E. Johnson dhe Harry Martinson
1975 : E. Montale
1976 : Saül Bellow
1977 : V. Aleixandre
1978 : Issac B. Singer
1979 : O. Elytis
1980 : Ceslaw Milosz
1981 : Elias Canetti
1982 : G. G. Marquez
1983 : William Golding
1984 : Jaroslav Seifert
1985 : Claude Simon
1986 : Wole Soyinka
1987 : Joseph Brodsky
1988 : N. Mahfouz
1989 : Camillo J. Cela
1990 : Octavio Paz
1991 : N. Gordimer
1992 : Derek Walcott
1993 : Toni Morrison
1994 : Oe Kenzaburo
1995 : S. Heaney
1996 : W. Szymborska
1997 : Dario Fo
1998 : José Saramago
1999 : Günter Grass
2000 : Gao Xingjian
2001 : V. S. Naipaul
2002 : Imre Kertész
2003 : J. M. Coetzee
2004 : Elfriede Jelinek
2005 : Harold Pinter
2006 : Orhan Pamuk
2007 : Doris Lessing
2008 : J-M Le Clézio
2009 : Herta Müller
2010 : Mario V. Llosa
Ballina |
