Dario Fo

Dario Fo, lindi më 24 mars 1926 në San Giano, një fshat të Lombardisë, në një familje punëtore, me traditë demokratike dhe antifashiste. Nëpërmjet të gjyshit të tij nga mëma, ai zbuloi shum herët teatrin popullor dhe traditën gojore. Gjyshi, "fabulator" teatri  i njohur, por edhe bujk që shiste në tregje produktet e tij, improvizonte monologje  të gjata për të tërhequr blerësit.

Në vitin 1952, Dario shkruan për radio monologjet e para komike, zbulon Il Picolo di Giorgio Strehler dhe bën debutimin e tij si aktor e poashtu themelon revy me satira  sociale dhe politike.

Në vitin 1954, martohet Franca Rame, e bijë e një familje të aktorëve të njohur, me të cilën u bënë partnerë të pandashëm. Së bashku, ata të kthehen në rrugën e tyre tradicionale të komedisë duke shkruajtën vepra të mëdha, ku kritikuan një imagjinatë të jashtëzakonshme institucionet dhe klasat në pushtet me.

Suksesi i këtyre monologjeve ia hapi dyert në radio dhe së shpejti edhe të televizionit. Skica e tyre të shkaktojë polemika dhe kërcënime andaj u ndal programimi i mëtutjeshëm.

Në vitin 1968, me të shoqen braktisën strukturat oficiale të teatrit dhe televizionit dhe filluan të veprojnë në sallat e drejtuar nga një shoqatë kulturore politikisht e majtë, "Skena Nuova", që ndihmohej nga Partia Komuniste Italiane. Por e majta "historike" dhe Partisë Komuniste reagoi keq kundrejt teatrit që prezentonin Dario Fo dhe Franca Rame.

Në vitin 1970, Dario Fo krijoi, me shokë të tij, një grup tjetër teatror, "La Komuna". Këto vite janë të sukseseve të mëdha: Mistero Buffo në vitin 1969, i sjell famë botërore, Vdekja aksidentale e një Anarkisti (Morte accidentale di un anarchico)  në vitin 1970 dhe Nuk duhet paguar! në vitin 1974, shkruar në lidhje me fushatën e vetë-reduktimit të faturat në kohë të inflacionit.

Anti-konformizmi e Dario Fo-ut dhe angazhimi e tij politik dhe social i sollën procese të panumërta  të gjykimeve: në Itali, me pushtetin, policinë, televizion, papën, sipas të cilëve vepra qesharak  Mistero  fyente "ndjenjat fetare të italianëve ".

Në bashkëpunim me Franca Rame, ai shkroi një seri monologjesh frymëzuar nga lufta italiane për të drejtën e shkurorëzimit dhe legalizimin e abortit. Ai gjithashtu shkruan për rezistencën italiane dhe palestineze, nacizmi, fashizmi, problemet politike në Kili, shkunorëzimi, droga, terrorizmi, Mafia, AIDS-i, seksualiteti dhe lufta grave për të drejta.

Veprat (titujt origjinalë):

1. Gli arcangeli non giocano a flipper
2. Aveva due pistole con gli occhi bianchi e neri
3. Chi ruba un piede è fortunato in amore
4. Isabella, tre caravelle e un cacciaballe
5. Settimo: ruba un po’ meno
6. La colpa è sempre del diavolo
7. Grande pantomima con bandiere e pupazzi piccoli e medi
8. L’operaio conosce 300 parole, il padrone 1000: per questo è il padrone.
9. Legami pure che tanto io spacco tutto lo stesso
10. Vorrei morire anche stasera se dovessi pensare che non è servito a niente
11. Tutti uniti! Tutti insieme! Ma scusa, quello non è il padrone?
12. Fedayn
13. Mistero Buffo
14. Ci ragiono e canto
15. La marcolfa
16. Gli imbianchini non hanno ricordi
17. I tre bravi
18. Non tutti i ladri vengono per nuocere
19. Un morto da vendere
20. I cadaveri si spediscono e le donne si spogliano
21. L’uomo nudo e l’uomo in frak
22. Canzoni e ballate
23. Morte accidentale di un anarchico
24. La signora è da buttare
25. Coppia aperta, quasi spalancata
26. 25 monologhi per una donna
27. Una giornata qualunque
28. Il papa e la strega
29. Il primo miracolo del bambino gesú
30. Dialogo con i matti
31. Joan Padan a la descoverta de le Americhe
32. Il diavolo con le zinne
33. Lu santo juliare Francesco
34. Il tempio degli uomini liberi
35. Ubu roi, Ubu bass
36. L’anomalo bicefalo
37. L'Apocalisse rimandata

Lediana Trentandue
Përktheu: Filolet