| |
Albert Camus lindi nė Mondovi (Algjer) mė 7
nėntor 1913. Ėshtė fėmija i dytė i Lucien Camus, punėtor ferme dhe
Catherine Sintes, shėrbėtore e re me origjinė spanjolle qė nuk dinte
shkrim-lexim dhe kishte vėshtirėsi nė tė folur. Lucien Camus u
mobilizua gjatė Luftės sė Parė Botėrore dhe vdiq nė betejėn e
Marnės. Alberti shum i ri nuk do tė mbaj mėnd babain e tij. Nė kėtė
kohė, nėna e tij u vendos nė Belkur, lagje e varfėr e Algjerit. Duke
falemnderuar ndihmės sė njėrit nga mėsuesit e tij, z. Germain, Albert
Camus fitoi njė bursė dhe mundi tė vazhdojnė shkollėn e tij tė
lartė Buzho nė Algjer. Kėtu zbuloi dy haretė e tij: futbollin (ai
ėshtė portier i shkollės) dhe filozofinė me profesorin Jean Grenier.
Fatkeqėsisht u sėmua nga tuberkulozi e kjo e pengoi qė tė kaloj
agregacionin e filozofisė.
Mė1932 mbaroi shkollimin e mesėm dhe filloi
studimet nė filozofi. Kėtė vit, botoi artikujt e tij tė parė nė njė
revistė studentore. Mė 1934 u martua me Simone Hié kėshtuqė edhe u
detyrua qė nė ndėrkohė tė gjej punė tė ndryshme ditore pėr tė
financuar studimet dhe pėr tė pėrmbushur nevojat e familjes. Gjatė
vitit 1935, u kyq nė Partinė Komuniste, nga e cila u largua nė vitin
1937. Mė 1936, diplomoi nė "Studime tė Larta Filozofike", dhe
menjėherė themeloi Teatrin e Punės pėr tė cilin shkroi bashkė me tre
shokė "Revolta nė Asturias" (Révolte dans les Asturies),
e cila u ndalua menjėherė pas publikimit. Mė pas, luan dhe bėn shum
adaptime si: "Koha e pėrbuzjes" (Le temps du mépris)
nga André Malraux, Vėllezėrit Karamazov tė Dostojevskit etj. Mė 1938
punėsohet gazetar nė "Algjeri Republikan", ku ngarkohet me
pėrcjelljen dhe raportimin e proceseve gjyqėsore politike nė vend.
Situata ndėrkombėtare vjen duke u tendosur.
Gazeta "Algjeri Republikan" pushon sė daluri dhe Albert Camus shpėrngulet
nė Paris, ku edhe punesohet nė "Paris-Soir". Nė tė njėjtėn
kohė ēkunorizohet me Simone Hié e martohet me Francine Faure.
Nė vitin 1942 militon pėr njė lėvizje tė
rezistencės dhe boton artikuj nė "Beteja" (Combat) qė bėhet
gazetė pėr ēlirim. Tė njėjtin vit, botoi "I huaji" (L'Etranger)
dhe "Miti i Sizifit" (Mythe de Sisyphe) te botuesi me
famė Gallimard. Kėto dy libra ndezėn rininė e ky fakt e bėri Albert
Camus, njeri tė famshėm.
Mė 1944, takohet me Jean-Paul Sartre. Ky i
fundit shpreh dėshirė qė Camus tė vendoj nė skenė "Huis Clos".
Ėshtė
kjo kohė kur dy filozofėt mbanin marrėdhėnie miqėsore: "Kombinim
i mrekullueshme i njė personi dhe njė vepre" shkruan Sartre, pėr
Camus. Me kohė, kėto marrėdhėnie pėrskeqen gjer nė shkallė pa
kthim.
Nė vitin 1945, publikoi dhe vendoi nė
sqenė pjesėn "Caligula", e dy vjet mė vonė botoi veprėn
"Pesta" (La Peste) me tė cilėn pati sukses tė
jashtėzakonshėm. Ky ėshtė viti edhe kur Camus largohet nga gazeta
"Combat".
Mė 1951, doli nga shtypi "Njeriu i revoltuar" (l'Homme
Révolté) qė i ēoi pesh syrrealistėt dhe egzistencialistėt. Mė
sė pari reagoi me furi André Breton lidhur me shkrimet e Camus mbi
Lautreamont dhe Rimbaud. Egzistencialistėt vetėtijnė nė artikullin e
publikuar nė "kohėt moderne" (Les temps Modernes), drejtor i
sė cilės ėshtė vet Jean-Paul Sartre. Nuk shkoi gjatė dhe
marrėdhėniet miqsore Camus / Sartre u prishėn pėrfundimisht
Camus, pėrjeton me dhimbje tė madhe situatėn
algjeriane. Pozicionohet nė "Express", pėrmes disa artikujve,
nė tė cilėt vė nė pah se ai e shihte kėtė luftė si tragjedi dhe fatkeqėsi
personale. Madje shkoi nė Algjer ku bėri apel pėr pajtim. Kjo thirrje dėshtoi plotėsisht.
Vitin 1956 botoi veprėn cinike dhe pesimiste, "Rėnia" (La
Chute).
Camus Nobelist
Albert Camus ėshtė fitues i Ēmimin Nobel
(tetor 1957) "... pėr vepėr qė nxjerr nė pah me seriozitet tė
thellėsishėm problemet e kohės sė sotshme nė ndėrgjegjen e
njerėzimit". Pra nė moshėn 44 vjeēare bėhet Nobelist dhe ėshtė
i nėnti francez qė merr kėtė shpėrblim. Me kėtė rast mban fjalimin
qė ia pėrkushton mėsuesit tė vet nga Kolegji, Louis Germain, i cili si
qė u tha mė lart, ia mundėsoi vazhdimin e studimeve. Nė kėtė fjalim,
pėruroi filozofėt Roger Martin du Gard, Franēois Mauriac, William
Faulkner ku mes tjerash ceku se mė shum do ti pėlqente qė
kėtė ēmim tė dalluar ta merte André Malraux, mik i vjetėr i tij,
pėr tė cilin kishte konsiderata mė tė larta.
Tre vjet mė vonė, me 4 kallnor 1960, vdiq nė
njė aksident rrugor. Fati i njeriut
Pat planifikuar tė udhėtoj nė
Paris me tren, Michel Gallimard i propozon tė pėrfitoj pak nga vetura
qė ka. Pranė qytetit Sens, pėr arsye tė pakuptueshme humb kontrollin e
automjetit dhe nė aksident vdes menjėherė. Nė veturė u gjet njė
dorėshkrimi i pambaruar me titull "Njeriu i parė" (Premier
Homme). Nė njėrin nga xhepat e tij, u gjet bileta e trenit pėr
Paris.
(Adaptim nga frėngjishtja)
|
|
Rradhitje
sipas vitit:
1901 : R.S.
Prudhomme
1902 : Th. Mommsen
1903 : B. Bjornson
1904 : Frédéric Mistral dhe
José Echegaray
1905 : H. Sienkiewicz
1906 : G. Carducci
1907 : Rudyard Kipling
1908 : R. Eucken
1909 : Selma Lagerlöf
1910 : P. von Heyse
1911 : M. Maeterlinck
1912 : G. Hauptmann
1913 : R. Tagora
1914 : nuk u nda
1915 : Romain Rolland
1916: von Heindestam
1917 : Karl Gjellerup dhe H. Pontoppidan
1918 : nuk u nda
1919 : Carl Spitteler
1920 : Knut Hamsun
1921 : Anatole France
1922 : J. Benavente
1923 : W. B. Yeats
1924 : W. Reymont
1925 : G. B. Shaw
1926 : G. Deledda
1927 : Henri Bergson
1928 : Sindgrid Undset
1929 : Thomas Mann
1930 : Sinclair Lewis
1931 : Erik A. Karlfeldt
1932 : J. Galsworthy
1933 : Ivan A. Bounine
1934 : Luigi Pirandello
1935 : nuk u nda
1936 : Eugene O'Neill
1937 : R. M. Du Gard
1938 : Pearl Buck
1939 : F. E. Sillanpaa
1940 : nuk u nda
1941 : nuk u nda
1942 : nuk u nda
1943 : nuk u nda
1944 : J. V. Jensen
1945 : Gabriela Mistral
1946 : H. Hesse
1947 : André Gide
1948 : Thomas S. Eliot
1949 : W. Faulkner
1950 : B. Russel
1951 : Par Lagerkvist
1952 : F. Mauriac
1953 : W. Churchill
1954 : E. Hemingway
1955 : H. Laxness
1956 : J. R. Jimenez
1957 : Albert Camus
1958 : Boris Pasternak (e refuzoi).
1959 : S. Quasimodo
1960 : S-J. Perse
1961 : Ivo Andriq
1962 : John Steinbeck
1963 : Georges Séféris
1964 : J-P Sartre (e refuzoi).
1965 : M. A. Shollohov
1966 : S. J. Agnon dhe Nelly
Sachs
1967 : M. A. Asturias
1968 : Y. Kawabata
1969 : Samuel Beckett
1970 : A. Solzhenjicin
1971 : Pablo Neruda
1972 : Henrich Böll
1973 : Patrick White
1974 : E. Johnson dhe Harry Martinson
1975 : E. Montale
1976 : Saül Bellow
1977 : V. Aleixandre
1978 : Issac B. Singer
1979 : O. Elytis
1980 : Ceslaw Milosz
1981 : Elias Canetti
1982 : G. G. Marquez
1983 : William Golding
1984 : Jaroslav Seifert
1985 : Claude Simon
1986 : Wole Soyinka
1987 : Joseph Brodsky
1988 : N. Mahfouz
1989 : Camillo J. Cela
1990 : Octavio Paz
1991 : N. Gordimer
1992 : Derek Walcott
1993 : Toni Morrison
1994 : Oe Kenzaburo
1995 : S. Heaney
1996 : W. Szymborska
1997 : Dario Fo
1998 : José Saramago
1999 : Günter Grass
2000 : Gao Xingjian
2001 : V. S. Naipaul
2002 : Imre Kertész
2003 : J. M. Coetzee
2004 : Elfriede Jelinek
2005 : Harold Pinter
2006 : Orhan Pamuk
2007 : Doris Lessing
2008 : J-M Le Clézio
2009 : Herta Müller
2010 : Mario V. Llosa
2011 : Tomas
Tranströmer
Ballina |
