| |
Nobelistja
Herta Müller lindi mė 1953 nė fshatin gjermanofon tė Nitzkydork-ut tė
Rumanisė. Babai i saj shėrbeu nė Waffen SS, kurse mėmėn, pas luftės
sė dytė botėrore ia deportuan nė njė kamp pune nė Bashkimin
Sovjetik.
Nė rini, ajo kundėrshtoi diktaturėn
e Ceaucescu-t duke frekuantuar grupin e shkrimtarėve gjermanofonė qė
konsideroheshin si kundėrshtarė tė pushtetit. Mė 1982, botoi veprėn
e saj tė parė me novela tė titulluar Niederunger qė u ndalua menjėherė pas daljes. Ajo gjithashtu refuzoi bashkėpunimin
me policinė sekrete tė Rumanisė dhe kėshtu u pėrjashtua nga puna ku ishte e angazhuar si pėrkthyese. Shtypja e gjithėkahshme
e detyroi tė largohet nga vendi
kėshtuqė u vendos nė Berlin ku jeton edhe sot.
Gjer
mė tani ajo ka botuar rreth 20 vepra nė tė cilat flet kryesisht pėr
jetėn e pėrditėshme tė pakicaės gjermane nėn diktaturėn rumune tė
pasluftės. Nė kėtė kontekst dallohen sidomos Njeriu ėshtė
fazan i madh nė tokė, Dhelpra ishte kaherė gjyetare dhe
Thirrja.
E
hyrė nė konflikt me politikėn e Ceaucescu-t ajo qe e
detyruar tė prźt katėr vjet pėr tė mundur tė botoj romanin e saj tė
parė i cili si u pėrmend mė parė u ndalua menjėherė pas publikimit
por u botua nė Gjermani e kjo ia mbylli karierėn si shkrimtare nė
vendlindje. Vetėm pas largimit nė Berlin ajo arrijti tė shkruaj dhe tė
botoj lirisht.
Pėr veprėn e saj tė pėrgjithėshme, mė 2009, Akademia suedeze ia
ndan Ēmimin
Nobel pėr letėrsi.
Veprat:
- 1982: Niederungen, Bukuresht ;
- 1984: Drückender Tango, Bukuresht ;
- 1986: Der Mensch ist ein großer
Fasan auf der Welt Berlin ;
- 1987: Barfüßiger Februar,
Berlin ;
- 1989: Reisende auf einem Bein,
Berlin ;
- 1990: Wie Wahrnehmung sich
erfindet, Paderborn ;
- 1991: Der Teufel sitzt im Spiegel,
Berlin ;
- 1992: Der Fuchs war damals schon
der Jäger, Reinbek bei Hamburg ;
- 1992: Eine warme Kartoffel ist
ein warmes Bett, Hambourg ;
- 1993: Der Wächter nimmt seinen
Kamm, Reinbek bei Hamburg ;
- 1994: Angekommen wie nicht da,
Lichtenfels ;
- 1994: Herztier, Reinbek bei
Hambourg ;
- 1995: Hunger und Seide,
Reinbek bei Hamburg ;
- 1996: In der Falle, Göttingen ;
- 1997: Heute wär ich mir lieber
nicht begegnet, Reinbek bei Hamburg
- 1999: Der fremde Blick oder Das
Leben ist ein Furz in der Laterne, Göttingen ;
- 2000: Im Haarknoten wohnt eine
Dame, Reinbek bei Hamburg ;
- 2001: Heimat ist das, was
gesprochen wird, Blieskastel ;
- 2003: Der König verneigt sich
und tötet, Munich ;
- 2005: Die blassen Herren mit den
Mokkatassen, Munich ;
- 2005: Este sau nu este Ion,
Iaşi ;
- 2006: Atemschaukel, Munich ;
- 2009: Cristina und ihre Attrappe
oder Was (nicht) in den Akten der Securitate steht, Göttingen .
|
|
Rradhitje
sipas vitit:
1901: R.S
Prudhomme
1902: Th. Mommsen
1903 : B. Bjornson
1904 : Frédéric Mistral dhe José Echegaray
1905 : H. Sienkiewicz
1906 : G. Carducci
1907 : Rudyard Kipling
1908 : R. Eucken
1909 : Selma Lagerlöf
1910 : P. von Heyse
1911 : M. Maeterlinck
1912 : G. Hauptmann
1913 : R. Tagora
1914 : nuk u nda
1915 : Romain Rolland
1916: von Heindestam
1917 : Karl Gjellerup dhe H. Pontoppidan
1918 : nuk u nda
1919 : Carl Spitteler
1920 : Knut Hamsun
1921 : Anatole France
1922 : J. Benavente
1923 : W. B. Yeats
1924 : W. Reymont
1925 : G. B. Shaw
1926 : G. Deledda
1927 : Henri Bergson
1928 : Sindgrid Undset
1929 : Thomas Mann
1930 : Sinclair Lewis
1931 : Erik A. Karlfeldt
1932 : J. Galsworthy
1933 : Ivan A. Bounine
1934 : Luigi Pirandello
1935 : nuk u nda
1936 : Eugene O'Neill
1937 : R. M. Du Gard
1938 : Pearl Buck
1939 : F. E. Sillanpaa
1940 : nuk u nda
1941 : nuk u nda
1942 : nuk u nda
1943 : nuk u nda
1944 : J. V. Jensen
1945 : Gabriela Mistral
1946 : H. Hesse
1947 : André Gide
1948 : Thomas S. Eliot
1949 : W. Faulkner
1950 : B. Russel
1951 : Par Lagerkvist
1952 : F. Mauriac
1953 : W. Churchill
1954 : E. Hemingway
1955 : H. Laxness
1956 : J. R. Jimenez
1957 : Albert Camus
1958 : Boris Pasternak (u refuzua).
1959 : S. Quasimodo
1960 : S-J. Perse
1961 : Ivo Andriq
1962 : John Steinbeck
1963 : Georges Séféris
1964 : J-P Sartre (u refuzua).
1965: M. A. Cholokhov
1966 : S. J. Agnon dhe Nelly
Sachs
1967 : M. A. Asturias
1968 : Y. Kawabata
1969 : Samuel Beckett
1970 : A. Soljenitsyne
1971 : Pablo Neruda
1972 : Henrich Böll
1973 : Patrick White
1974 : E. Johnson dhe Harry Martinson
1975 : E. Montale
1976 : Saül Bellow
1977 : V. Aleixandre
1978 : Issac B. Singer
1979 : O. Elytis
1980 : Ceslaw Milosz
1981 : Elias Canetti
1982 : G. G. Marquez
1983 : William Golding
1984 : Jaroslav Seifert
1985 : Claude Simon
1986 : Wole Soyinka
1987 : Joseph Brodsky
1988 : N. Mahfouz
1989 : Camillo J. Cela
1990 : Octavio Paz
1991 : N. Gordimer
1992 : Derek Walcott
1993 : Toni Morrison
1994 : Oe Kenzaburo
1995 : S. Heaney
1996 : W. Szymborska
1997 : Dario Fo
1998 : José Saramago
1999 : Günter Grass
2000 : Gao Xingjian
2001 : V. S. Naipaul
2002 : Imre Kertész
2003 : J. M. Coetzee
2004 : Elfriede Jelinek
2005 : Harold Pinter
2006 : Orhan Pamuk
2007 : Doris Lessing
2008 : J-M Le Clézio
2009 : Herta Müller
Ballina |