rmt                                                                                                                                                                                                                        

Filozofi

Letėrsi

Krijimtari Poetė tė rinj Gojėdhana Shqyrtime Lojėra flash Kush jemi  

Ballina

Shkrimtarė Shqiptarė

Histori Kombėtare

Rilindja

Letėrsia Bejtexhiane

Shkrimtarė tė huaj 

Nobelistėt

Foilozofėt Anglofonė

Filozofėt Arabė

Filozofėt e Lindjes

Filozofėt Frankofonė

Filozofėt Gjermanofonė

Filozofėt Grekė

Filozofėt Romakė

Sofizmi

Stoicizmi

Fjalor

Intervista

Portrete tė dalluara

Promovime, Pėrkujtime

Arkivi

Laureta Miftari:



Lidhje tė jashtėme:

Shah - Chess
Cartoon
Le Blog de Nicole.K


Letėrsia bejtexhiane                                                 


flt

Nezim Frakulla (1680-1760)

Nezim Frakulla, i njohur gjithashtu me emrin Nezim Berati, lindi nė Frakull afėr Fierit por pjesėn mė tė madhe tė jetės sė tij e kaloi jashtė fshatit tė lindjes. Nė moshė mjaftė tė re nisi mėsimet nė Medresen e Beratit nga mė tej, vazhdoi nxėnien edhe njė kohė tė gjatė nė Stamboll dhe po kėtu i shkroi poezitė e para nė turqisht, arabisht dhe persisht. I etur gjithėnjė pėr dituri tė reja, bėri udhėtime nėpėr shum vende tė lindjes nga ku u kėthye pak sa i lodhur nga pasqyra e rėndė e jetės qė i la mbresa tė shumfishta pezmatimi.

Me tė kėthyer nė Berat, e i shtyrė nga skamja, Nezimi shėrbeu te njė bej dhe njėherit filloi tė shkruaj vargje nė shqip. Nė kėtė kohė Berati ishte qendėr e kulturės nė mes tė cilėve kishte edhe shum poetė e ndėr ta, myftiu i qytetit i cili nuk e duronte dot ngritjen e Nezimit tė cilin e detyroi nė njė mėnyrė tė largohet nė Elbasan.

Nga kėtu ai internohet nė Besarabi por pėrsėri kėthehet nė Berat : Nė njė moment u largua pėr nė Stamboll por u burgos ku edhe vdiq nė vitin 1760.

Kur flasim pėr bejtexhinjt, e nė rastin  konkret pėr Nezimin, duhet tė kemi parasyshė se dhėnia e kuptimit negatif kėtyre frymėzuesėve, arsimuesve,  dhėnėsve dritė gjuhės sonė tė  palėvruar dhe qė e ngritėn nė vendin qė meriton, janė posaēėrisht bejtexhinjt. Nė  divanin e tij Nezimi thot :  Divan kush pat folur nė shqip?… Bejan kush pat folur nė shqip?…  (bejan ,  retorikė, vėrtetoj, dėshmoj). Pra njė dėshmi e bukur pėr njė fillim tė mirėfilltė tė njė letėrsie tė mirėfilltė nė gjuhėn shqipe qė nuk ėshtė mė njė tentativė dogmatiko-fetare po zanafillė e shkruar poetike me petk laik.  Gjuha e pėrdorur nė veprat e tij ėshtė tė folmit e Beratit qė me tė vėrtetė, akoma edhe sot, ėshtė shume e afėrt me gjuhėn e mirėfilltė letre shqipe. Dhe akoma, morfologjia e sintaksa e pėrdorur, nuk haset askund mė parė ne ato pak shkrime qė gjejmė gjer mė atėherė : Nė revistėn  Zani i naltė nė mes tjerash e gjejmė kėtė pohim tė thėnė nė mėnyrė shumė tė qėlluar : « … Nezimi nė kėto vjersha na paraqet disa trajta morfologjike e sintaksore tė padėgjuara deri mė sot ». Nė faqen enciklopedike me renome botėrore tė Larousse-it (http://www.larousse.fr)  thuhet se ata  janė vepra dhe vazhdon : Autorėt ēfrytėzojnė tema tradicionale orientale duke evokuar ngaherė ngjarje bashkėkohore dhe aspekte tė jetės lokale. Nezim Frakulla dhe Hasan Zuko Kamberi janė pėrfaqėsues tė parė tė kėsajė periudhe qė ngazėllehet me Muhamet Kyēykun (1784-1844).

Nezim Frakulla na la nė gjuhėn shqipe, njė divan (i cili nė origjinė ka patur 110 vjersha, nga tė cilat disa janė zhdukur), me njė fushė tė gjėrė tematike orientale si dhe nga jeta e pėrditshme shqiptare : pėrpos kėsaj ai shkruajti shumė gazela ku nė mes tjerash kėndon me shqetėsim pėr botėn dhe kohėn qė jetonte njeriu ; kėndon pėr atdheun e lėnė pėr t’ia mėsye gyrbetit dhe kėrkon tė mos tė harrohet vendlindja dhe tė afėrmit :

O shokė, mos na harroni,

…kėndon pėr natyrėn me njė bukuri  sa edhe vet natyra kur thot :

A s'e shihni ju nė dynja  
Manushaqenė,
nėpėr male, nėpėr sahara*
ēeli faqenė ?

…
u lulėzua
U zbukurua dynjaja.
Jeta nė shenllėk u mbulua,
gėzojnė fukaraja.


Pėrveē kėtyre, Nezim Frakulla shkruajti edhe vepra fetare poashtu nė vargje.

*fusha

 

 

 

Horoskopi javor Kalendari historik
--------------------------------
Shkrimtarė bashkėkoh.  shq.

Abdylazis Islami
Ali Daci
Ali Podrimja
Arif Molliqi
Azem Shkreli
Bedri Dedja
Besnik Camaj
Bessa Myftiu
Brahim Avdyli

Bujar Plloshtani
Bujar Rama
Dh. Pojanaku
Din Mehmeti
Esad Mekuli
Jeton Kelmendi
Hajdar Salihu
Haxhi Kraki
Ibrahim Kadriu
Ismet Rashiti
Kalosh Ēeliku
Kujtim Morina
Majlinda Rama
Mirela Sula

M. Blakaj
Naim Kelmendi
Nermin Vlora-F
Pal Sokoli
Sadik Krasniqi
Sevdije Rexhepi
Seveme Fetiqi
Shefqet Dibrani
Sulejman Mato
Vasil Tabaku
Vilhelme Vranari

Shkrimtarė 
shq. - gjysma e parė e shek. XX

Ali Asllani
Ernest Koliqi
Faik Konica  
Fan S.Noli   
Gjergj Fishta
 
L. Poradeci
Migjeni
Sterjo Spasse

Rilindasit

Asdreni 
Filip Shiroka
J. De Rada
Naim Frashėri  
Ndre Mjeda   
Sami Frashėri

Bejtexhinjt 

H. Z. Kamberi  
Muhamet Ēami   
Nezim Frakulla   Selejman Naibi
Tahir Ef. Lluka

Shkrimet e para tė gjuhės shqipe 

Gjon Buzuku