Pesë begatitë e pacënueshme të njeriut

Që nga krijimi, njeriu u mëvesh apo u pasurua me pesë Begati të patjetërsueshme por të cilat njëherit ngritën valën e kundërthënieve ndërnjerëzore në përmasa individuale, grupore dhe etnike. Civilizimet e para, zbuluan dhe vendosën ligjet e tyre me të cilat ia merrnin njeriut një begati me dhunë apo në emër të ndonjë ligji  dhe mëtej kjo shkaktonte deposedimin e pasurive tjera humane dhe çonte gjer në poshtërim të personit në pyetje. Por para se të vijojmë analizimin historik e shoqëror të pasurisë dhe të drejtës hyjnore të pesë Begative, të shohim më parë se cilat janë ata:

1.      Jeta  (Shpirti)
2.      Besimi ose Feja
3.      Gjuha
4.      Kombi dhe
5.      Atdheu

1. UNË jetoj – pra e drejta për të jetuar është hyjnore dhe askush nuk mund ta ketë lirinë që tjetrit të ja mar jetën. Cilido qoftë shkaku dhe cilido qoftë ligji që vendos dhe  arsyeton shkëputjen nga jeta është vetvetiu akt paligjshëm dhe amoral. Krimi i çdo lloji meriton dënim të caktuar me ligj; asnjë krim nuk meriton dënim me vdekje.

Që nga lashtësitë, mbytja e njeriut është konsideruar si krimi më i rëndë dhe janë bërë tentativa të mëdha por jo edhe efikase për parandalim. Jo efikase pasiqë krijoheshin ligje me të cilat një vrasës dënohej me vrasje e kjo shkaktonte egërsimin e qenies njerëzore. Është e vërtetuar se në klanet, shoqëritë dhe në shtetet ku dënimi me vdekje është praktikë më e shpeshtë, vrasjet dhe kriminaliteti tjetër ka qenë e është edhe sot më i përhapur. Akoma më mizore janë dënimet me marje jete për dezertim nga lufta, refuzim për mobilizim ushtarak, për tradhti  apo për përhapje të ideve të ndryshme nga ata të dikujt.

Vrasjet më të shumta nuk janë ato individuale e për të cilat akte, akoma shum shtete dorasin e dënojnë me vdekje. Dënimi me vdekje shqiptohet edhe për shumë gjëra të tjera që assesi nuk mund të llogaritet si krim në një mendje dhe në një shoqëri  të shëndoshë. Janë të patolerueshme dhe duhet të shlyhen ligjet kriminele që parashofin dënimin më të skajshëm  për më tepër do të them se është krim i rëndë ti meret jeta dikujt pse ka vjedhur apo pse ka “tradhëtuar” një ideologji apo një person. Si e shofim na sot vdekjen mizore nga dora e ligjit të një shkencëtari?  Themi KRIM dhe është krim ti merret  jeta pse këmbëngulë se “toka rrotullohet...” Pas kësaj, nuk është çudi se humbjet më të mëdha njerëzore i shkaktojnë ata që shiten për mbrojtës të popullit, të shtetit apo të një ideologjie të dëshiruar nga një sistem politik. Ata prodhojnë mosmarveshje që i pasojnë me luftëra dhe zhdukje masovike. Shtetet totalitare pa dallim, përdorën dhe akoma përdorin ligjet e tyre barbare  për të privuar nga jeta atë që i kundërvihet pushtetit në mënyrë demokratike apo me dhunë. Gjinden metoda dhe justifikime nga më të ndryshmet për të ngarkuar personin e padëshiruar me faje të rënda e të "rrezikshme" për popullin, për shtetin apo për fenë. Justifikimi i mbrojtjes nga rreziku për të dënuar dhe egzekutuar një person me vdekje nuk qëndron... Nuk qëndron pasiqë, në rast rreziku real, mjafton izolimi - burgosja.

Në vijim, flasim sot për  egzekutim “human” dhe egzekutim të egër – "johuman". Në thelb kjo ndarje është egërsirë e pashoqe. Po të themi vdekje e tmershme dhe më pak e tmershme do të dallonim ndoshta “elektiçistin”, “shkrepësin”, “hjekës-shkëmin”, por kjo assesi nuk sjellë ndonjë ndryshim përfundimtar. Çdokush që ia mundëson vehtes ti thotë tjetrit: “Ti vdis; unë do të jetoj”, meriton burgim të përjetshëm, qoftë ai gjykatës apo kriminel...

Përpos vdekjes “me ligj”, gjatë tërë historisë kemi njohur vdekjet  masovike për ideale për të cilat njeriu ka gjetur edhe arsyet të themi “të arsyeshme” por si  të tolerojmë vrasjet masovike nëpër luftëra gjatë gjithë shekujve. Gati çdo luftë përfshin në vehte çfarosje që nga Egjipti i lashtë, Asiri e me rradhë...

Mesjeta me egërsitë e saja sidomos ata në gadishullin Iberik janë trishtuese dhe gati të papërshkueshme në aspektin e tërbueshmërisë dhe mizorisë së njeriut. Në luftërat që pasojnë, viktimat shumfishohen. Arijmë në shekujtë e ashtuquajtur modernë ku flasim për miliona e miliona të vdekur. Çfarosjet bëhen pjesë e zakonshme gjatë luftërave dhe përgjatë viteve të para pas “fitores”. Shekullin XX e përgjakosin gjer në palcë dy luftërat botërore dhe sidomos paraqitja e komunizmit që kërkonte pushtet me të mirë o me të keq. Dhe me marjen e pushtetit, vendosej dikatatura popullore komuniste që për çdo gjysëm ide të ashtuajtur reakcionare, çfaroste pa skrupull individë, familje dhe etni të quajtura të rrezikshme. Udhëhoqën këtu shtetet e formuara me forcë dhe që nënshtruan popuj të tjerë duke krijuar bashkime të dhunshme në ashtuquajturat federata.

U tha më parë se çdo vrasje ndjellë egërsirë e kjo shihet në faktin se krejtë ata shtete je u krijuan me forcë dhe mbi kufoma të panumërta, ju erdhi koha të çpërbëhen dhe kjo rrjedhë kaloi rishtazi nëpër masakrime. Shkatrimi i komunizmit, aty ku u vendos më me humanitet, u bë me viktima të pakta ose në disa vende fatmirësisht edhe pa ta.

Fundin e shek. XX e përgjakosin shpartallimet e gati të gjitha sistemeve dhe shteteve komuniste për të vazhdur mëtej gjithashtu me mizori nga ideologjia e quajtur demokraci. Tani njeriu i egër arsyeton vrasjet me vendosje të njëçfarë drejtësie në të gjithë botën. E pse drejtësia e dikujtë qënka më mirë se e tjetrit? Pse njëri duhet të jetoj si don tjetri që as e njeh dhe as jeton në praninë e të parit. Tek e fundit pse duhet të vdes njeriu për ligjet apo idetë që i përcakton prap njeriu?

Sistemi i quajtur demokratik, do të jetë i tillë vetëm kur të respektoj të drejtat et të gjithëve, pa dallim feje et race. Ai në vend të ndezë fitilin e vrasjeve duhet ti parandaloj ato. Mbrojta e jetës së njeriut duhet të jetë shembullore dhe vetëm atëherë do të plotësohet fundamenti kryesor për një shoqëri demokratike e humane. 

Njeriu human, humanizon ligjet...humanizon botën...

Neni kaq e kaq në jë shtet, neni kaq e kaq në shtetin tjetër, aloma sot janë në forcë dhe numri i të dënuarve me vdekje tajkalon katërshifrorin. Vetëm në vitin 2006 u ekzekutuan rreth 1 500 vetë që dihen. Po sa janë të vdekur në të vertetë nuk mund ta dijmë saktësisht në kushtet e sodit. Shtete të ndryshme i mëshefin të dhënat e sakta e të mos flasim për egzekutimet nëpër vënde dhe komunitete ku akoma nuk kemi asnjë mudësi ti përcjellim të dhënat e këtilla.

Për të pasqyruar më së miri pse duhet pezulluar fare nga “jeta” dënimin me vdekje, do ti propozoj lexuesit të zgjedhë një “gjykatës” nga më të afërmit e tij dhe një “xhelatë” gjithashtu nga familja e ngushtë e tij. Mëtej, “gjykatësi të “dënoj” fajtorin e “xhelati” të bëjë egzekutimin... E shoh  rrënqethjen tuaj dhe degjoj zërin tuaj përbuzës që më drejtohet: “A nuk pate një shembull tjetër?” 

Vetëm një lojë ju prishë  apetitin dhe kënaqsinë që ishit duke përjetuar... Po sikur të "duhej" që në të vërtetë të dënoni apo të egzekutoni...?

Ti humanizojmë ligjet dhe ti parandalojmë luftërat. Ti fshijmë nga kokat tona masakrat dhe çmenduritë vrastare... Nëse nuk privojmë tjetrin nga begatia e pacënueshme e quajtur JETË, askush nuk do të tentoj të privoj askënd.

 Jeta është e drejtë hyjnore e njeriut...  Ta lëmë të jetoj ashtu si e meriton vet.

2. Feja dhe besimi në të

Që nga lindja, feja rrënjoset në shpirtin e njeriut në forma  të ndryshme ritualesh që në të vertetë duhet ti quajmë lutje fetare. Foshnja mer nga prindër emrin dhe dëgjon në veshin et tij të njomë lutjet me këtë rast. Dhe vazhdon të ritet duke dëgjuar të afrmit e vet duke recituat apo kënduar lutje dhe  kapituj nga Librat e Shejtë. Ai pra, familiarizohet me zëra apo fjali e nota të caktura dhe rritet e fillon edhe ti thotë vet. Në këtë mënyrë, në shpirtin e foshnjes e tanimë fëmiut mbjellet për jetë besimi i caktaur  dhe  në formë të caktuar  nga rrethanat ku lind dhe ritet. Pasiqë feja mbjellet që nga lindja, ajo merr një rëndësi të jashtëzakonshme dhe luan një ndër rolet kryesore, në mos  rolin kryesor në forminin e personit dhe të personalitetit.Si që pamë, feja është element që frymëzon shpirtin e njeriut që nga lindja dhe për këtë shkak ajo bëhet e drejtë e pashlyeshme e çdokujtë për sa jeta dhe për amshueshmëri.

Në histori janë të njohura forma të ndryshme të përjashtimit të një besimtari nga feja dhe në të shumtën e rasteve ka pasuar dënimi me vdekje. Metoda të egra për të detyruar dikend të besoj ashtu si beson tjetri. Nëse gjejmë arsye për të justifikuar përjashtimin nga një fe e caktuar në një shtrirje gjeografike, etnike apo klanore dhe më ngushtë, në epoka të ndryshme të historisë dakord por nuk jam i bindjes se arsyetimet me diktimin e kushteve të vjetra dhe të egra të njeriut ishin  gjëra të paevitueshme. Si që kam thënë edhe më parë, Asgjë nuk duhet dhe nuk mundet të na shtyjë të dënojmë tjetrin me vdekje… Çdo kush  ka të drejtë të besoj në atë që don vet dhe si don vet, duke lënë tjetrin të besoj gjithashtu lirshëm dhe ti plotësoj kërkesat fetare të tij ashtu si i ndien dhe i dëshiron.

Pra, çdo individ, çdo  ligj klanor, etnik dhe shtetror duhet të ju siguroj lirinë e besimit dhe të praktikimit të gjithë pjsëtarëve gjegjës. Në rast të kundërt, ky sistem shëndrohet në përçfytyrues të njeriut dhe në raste dënimi  më të vogël  bëhet edhe mizor e vrasës.Askush dhe asnjë ligj nuk ka të drejtë ta quaj tjetrin jobesimtarë për shkak se nuk pajtohen në llojin  apo format e besimit dhe praktikimit.

Në nivel shtetëror, kush do le ta quaj vehten si të do… shtet mysliman, shtet katolik… por kjo nuk mundet dhe nuk duhet në asnjë mënyrë të diskriminoj tjetrin, qoftë  pakicë e vogël apo edhe vetëm një individ. Liria e besimit krijohet në at moment kur njeriu lind dhe  jo vetëm atëherë… Kjo liri u krijua bashkë me njeriun dhe do të vdes kur të vdes jeta mbi tokë.

Feja në një mënyrë të caktuar, është edukatë.  Poqese nisemi nga ky fakt, atëherë jemi akoma më shumë të detyruar të bëjmë krejtë çka është në mundësitë e tona humane që tjetrit ti mundësojmë të edukohet. Vetëm në këtë mënyrë do ta arsyetojmë besimin tonë dhe to ta zbukurojmë jetën e çdokujtë.

Feja dhe besimi në të,  është  ideali  më i lartë  dhe gjindet në zemër, në shpirt dhe …, në tru të njeriut e jo gjetiu...

rm