Nė mesin e shkrimtarėve qė
krijojnė nė diasporė, siē i quajmė ne, qė me sukses e kultivojnė
fjalėn e bukur artistike padyshim se dallohet Arif
Molliqi, i cili ka vite qė e ndeshim nė shtypin tonė. Pas botimit
tė disa pėrmbledhjeve tė suksesshme me poezi, kėto ditė botoi edhe
romanin e tij tė radhės me titull "Gruaja e vizatuar nudo",
vepėr kjo qė zgjon kėrshėrinė e lexueset jo vetėm me gjuhėn e
pasur dhe tė pastėr shqipe, por edhe me temat, pėrkatėsisht syzhetė
nė tė cilat i vendos ai protagonistet e veprės se vet.
Romani
nė fjalė,qė pėr kah forma e shtruarjes se lėndės ngjan nė mėnyrėn
e shkrimeve kaftane, pėr tė mos thėnė se nė njė mėnyrė nga pak u
pėrngjet veprave kriminalistike, trajton disa tema interesante dhe ka
njė syzhe mjaft tėrheqėse qė e bėnė lexuesin pėr vete dhe nuk e
lejon ta ndėrpres leximin pa i ra nė fund veprės, me njė fjalė ėshtė
roman qė lexohet me njė frymė. Tė tillė e bėjnė atė edhe
ngjarjet qė pėrshkruhen, nė njė anė dhe rrjedhshmėria dhe lidhshmėria
e tyre nė anėn tjetėr, duke krijuar kėshtu njė tėrėsi, njė roman
fabula e se cilit ėshtė vendos nė ditėt e sotme dhe nė tė kaluarėn
jo tė largėt, me protagonistė qė si dje edhe sot veprojnė me tė njėjtėn
mėnyrė, me tė njėjta metoda tė sjelljeve, nė njė qytet tė Kosovės,
qė pėr nga pėrshkrimi i ambienti dhe tė lokaliteteve qė zihen nė
gojė nuk ėshtė vėshtirė tė pėrcaktohet se fjala ėshtė pėr
qytetin buzė Erenikut, atė te Mėhallės se Hadumit ,"Kroi i
Panxhalles" e lokalitete tjera tė njohura, pra pėr Gjakovėn, nga
i cili qytet janė edhe protagonistet kryesor tė veprės nė shqyrtim.
Qe nė prolog autori na njofton
me protagonistet kryesor tė romanit, me ata qė e mbajnė barrėn
kryesore dhe nė tė njėjtėn kohė paralajmėron situata tė
rrezikshme, absurde, qė do tė ndodhin nė kėtė qytet. Nė ambientet
e njė hoteli tė kėtij qyteti janė varrmihėsit, por edhe Lisi,
vrasja e tė cilit, pėrkatėsisht pėrpjekja pėr tė zbuluar vrasjen
enigmatike tė tij ėshtė nė qendėr tė fabulės sė veprės, me nė
fjalė ėshtė strumbullari i gjithė veprės. Aty janė edhe Selmani i
Orosh Tushės, Loshi i Zi, Dush Rrapi e tė tjerė, personalitete qė i
gjejnė me kapitujt vazhdues tė romanit. Nė kėtė pjesė, pra nė
prolog, Arif
Molliqi e njofton lexuesin edhe pėr vrasjen e tre studentėve nė
kufi, por edhe tė Curr Bregut, gjėja se kanė tentuar ta kalojnė atė
ilegalisht. Vrasja e tre nxėnėsve kishte ndodhė nė realitet ēka dėshmon
se Arif Molliqi e ka shfrytėzuar me mjeshtri ngjarjen e vėrtetė, pėrkatėsisht
i ka mishėruar artistikisht atė.
Rudina e Curr Bregut e lajmėron
Sokolin pėr vrasjen e Lis Llukės dhe ky e lenė punėn nė Hamburg dhe
kthehet nė Kosovė pėr tė gjurmuar vrasėsit e shokut tė tij tė
dikurshėm, piktorit tė njohur. Sokoli nė rrugėtimin e tij kalon nėpėr
peripeci tė shumta dhe nė fund nė saje tė dėshmive tė Rudinės, tė
cilat kujtime kishte filluar ti botonte njė gazetė e mėson tė vėrtetėn
pėr vrasėset serike qė kishin ndodhė nė qytetin e lindjes si dhe pėr
kurdisjet qė u bėheshin njerėzve tė ndershėm nga shpirtkėqijtė. Nė
kapitujt e parė tė romanit autori pėrshkruan me mjeshtri udhėtimin e
Sokolit, qė ndeshet nė gėrmadhat e shtėpive tė djegura, ēka do tė
thotė se kemi tė bėjmė me zhvillimin e disa ngjarjeve qė ndodhin
pas luftės sė fundit. Protagonisti kryesor i romanit, pėrkatėsisht
rrėfimtari shėtit nėpėr qytet, hyn nė kafene duke e vėrejtur
atmosferėn herė -herė tė pakėndshme e nganjėherė edhe tė mirė
varėsisht nga njerėzit qė i ndesh nė kėto ndeja. Nė kėtė vazhdė
mėsojmė edhe pėr shoqėrinė qė kishte ky me Lis Llukėn dhe me Dush
Rrapin dhe momentin kur merr vendimin qė tė shkojė nė emigracion. Ėshtė
ky njė vendim i vėshtirė, por tė thuash i pashmangshėm nė
rrethanat e krijuara.
Romani nderohesh ashtu qė po
thuajse krejt ngjarjen e rrėfen narratori, pėrkatėsisht Sokoli, duke
e shoqėruar nganjėherė edhe Rudina. Nė realitet Molliqi nė njė
formė ose tjetėr e sjell nė qendėr tė vėmendjes se lexuesit se
romanit edhe Lis Llukėn e Jakovės, piktorin qė ėshtė edhe
strumbullarin e ngjarjes, vrasja e tė cilit kishte shkaktuar tronditje
nė mesin e bashkėvendėsve dhe ishte maskuar aq mirė sa qė askush
nuk mund ta zbulonte tė vėrtetėn e kėtij krimi monstruoz. Aty ėshtė
edhe Rudina , kjo figurė sa tragjike aq edhe enigmatike, njė femėr qė
ndodhet nė mes tė personazhit sa mėkatare aq edhe e viktimizuar.
Fundi i saj ėshtė tragjik. Asaj i ėshtė vrarė burri, Curr Bregu, i
dėnuar mė parė dhe pas vuajtjes se dėnimit nė burgjet e ish
Jugosllavisė vritet kush e di ku dhe i kurdiset se gjėja ka tentuar tė
kalojė ilegal tė kufirit shqiptaro-shqiptar,pėrkatėsisht kalimin e
kufirit nė mes tė ish- Jugosllavisė dhe Shqipėrisė dhe nė tė
cilin humben jetėn shumė njerėz. I ėshtė dhunuar dhe vrarė motra
dhe pastaj i ėshtė vra edhe djali, i cili kishte qenė nė betejėn e
Koshares dhe nė fund vritet edhe vet me rrethana enigmatike. Nė
vrasjen e saj kanė dorė shumė njerėz, ata qė tė vrasin natėn dhe
tė qajnė ditėn, ēfarė ishin Selmani i Orosh Tanushės, Dushi R. tė
cilėt kishin kėrkuar qė ky i fundit ta lexonte lamtumirės pėr bashkėshorten
e Curr Bregut, nė vrasjen e tė cilit kishin dorė edhe ata vetė. Kėta
i kurdisin vrasjen dhe i zhdukin gjurmėt e tyre nė forma tė ndryshme.
"Pėr tė kaluarėn mos ke frikė. Tė gjitha dosjet e policisė
qė lidhen me Curr Bregun dhe me Lis Llukėn, e ndonjė tjetėr, ku
lakohen emrat tonė kam arritur ti asgjėsoj. Isha nė Nish, pagova
njė njeri dhe ato dosje janė djegur. Askush nuk e di se ēfarė ka
ndodhur atėherė. Fjalėt qė fliten Ēarshisė mos i dėgjo. Ti bėhu
i shurdhėr...!" Ky citat nga bisedat e tyre e zbulon
fytyrėn e vėrtetė kriminale tė kėtyre njerėzve tė paskrupullte, qė
nuk kanė karakter. Kjo ndodh edhe me vrasėsit tė Rudinės,qė
ėshtė i ngjashėm me atė tė Lis Llukės, sepse"Rudina kishte
qitur nė shitje tri piktura tė njė formati 80x100 cm, njė gjerdan tė
kuq dhe dy tjerė prej floriri, njė zinxhir prej ari me pesė lira tė
rrethuar,dy palė vath:njėra prej ari e tjetra prej argjendi. Nė kėtė
publikim ( fjala ėshtė pėr shkrimin e njė gazete nėnvizimi
ynė A.D. J) thuhej se pėr shitje kishte edhe libra, dhe dy dorėshkrime..."
Dhe kėto do tė ishin tė mjaftueshme pėr vrasjen e saj, qė tė
humbin gjurmėt e dokumente tė atyre dokumenteve qė do tė mund tė
ndihmonin zbulimin e vrasjeve tė shumta dhe aktorėt e tyre,qė kishin
ndodhur nė qytet. Kufomėn e saj e kishin gjetur nė breg tė Drinit
dhe policia kishte thėnė se " vrasėsit kishin pasur pėr qėllim
tjetėr pėrveē njė plaēkitje qė kishte ndodhur nga ca tipa tė
pasjellshėm e tė paedukuar".
Protagonistet e romanit nė
shqyrtim janė ose artist ose dashamirė tė artit, qoftė tė pikturės
apo edhe tė teatrit. Madje nė pjesė bukur e mirė e ngjarjeve
zhvillohet nė kėso ambientesh, si nė atelienė e Col Gurit apo edhe nė
holin e teatrit, ku shkojnė edhe kriminelėt gjėja si dashamirės tė
artit. Romani dallohet edhe pėr njė cilėsi tė veēantė tė
shtruarjes se lėndės. Autori me mjeshtri zgjon kėrshėrinė e
lexuesit duke krijuar situata tė veēanta pėr tė pėrcjellė rrėfimin
me intriga tė shumta, me dashuri, por edhe urrejtje, me paradokse,
elemente groteske elemente kėto qė e bėjnė atė prozė tė
suksesshme. Kėshtu autori do tė rrėfeje pėr "gomarin qė
fluturon"nė Fushė Kosove, pėr "gruan qė bėn
dashuri me njė tė vdekur", "pėr macen e zezė"
e tė ngjashme .
Tė gjitha kėto i japin njė
gjallėri fabulės qendrore tė romanit, e largojnė monotoninė dhe e
freskojnė lexuesin pėr tė vazhduar me kėrkimin e sė vėrtetės pėr
vrasjet enigmatike, qė nuk janė edhe tė pakta dhe tė cilat bėhen pėr
qėllime tė caktuara, nė radhė tė parė pėr zhdukjen e fakteve qė
do ti zbulonin vrasėsit. Si i kėtillė ky roman hyn nė grupin e
veprave tė realizuara, vepėr qė meriton tė lexohet dhe rilexohet dhe
tė ruhet nė bibliotekat tona. Sepse ėshtė njė realizim i suksesshėm,
njė roman qė shėnon njė realizim tė suksesshėm tė autorit dhe nė
tė njėjtėn kohė edhe njė arritje cilėsore nė prozėn tonė bashkėkohore
shqipe