Kosova këtë vit, po shënon 20 vjetorin e Deklaratës Kushtetuese dhe miratimin e Kushtetutës së Republikës së Kosovës, të miratuar në Kaçanik me 7 shtator 1990.

Me këto dy ngjarje të mëdha, lidhen edhe shumë ngjarje dhe veprimtari të shumta, të lëvizjes për çlirim dhe pavarësi të Kosovës.

Në mesin e këtyre ngjarjeve e me peshë hynë edhe veprimtaria atdhetare-kombëtare e Shoqatës së Pavarur të Juristëve të Kosovës dega në Deçan, ku këtë vite u mbushen 20 vite nga themelimi i saj.

Me 10 tetor 2010, mbushen 20 vite kur u mbajt Mbledhja e  Isniqit, ku Shoqata e Pavarur e Juristëve të Kosovës dega në Deçan, formoi grupin e juristëve për harmonizimin e Statutit të Kuvendit komunal të Deçanit me Kushtetutën e Republikës së Kosovës të miratuar në Kaçanik më 7 shtator 1990.

Deklarata Kushtetuese e miratuar me 2 korrik 1990, dhe Kushtetuta e Republikës së Kosovës (Kushtetuta e Kaçanikut) e miratuar me 7 shtator 1990, janë dy dokumentet me të rëndësishme për popullin shqiptar të Kosovës dhe shtetësin e saj, pas Rezolutës së Konferencës së Bujanit (31.12.1943-1 e 2.01.1944) gjegjesisht pas Luftës së Dytë Botërore, të cilat shprehin qartë vullnetin e popullit shqiptarë të Kosovës për të jetuar i lirë dhe i pavarur.

Pas miratimit të Kushtetutës së Kaçanikut, Kuvendet komunal të Repulikës së Kosovës, ishin të obliguar që të harmonizonin Statutet dhe aktet e tjera normative sipas dispozitave ligjore të kësaj kushtetute.

Një Grup Juristësh nga komuna e Deçanit me në krye Sali Çekaj, anëtar të Shoqatës së Pavarur të Juristëve të Kosovës dega në Deçan (SHPJK-Dega në Deçan) ishin të parët dhe të vetmit në Kosovë që bënë përpjekje maksimale për të harmonizuar dhe jetësuar Statutin e Komunës së Deçanit, sipas Kushtetutës së Kaçanikut.

Historiku i Shoqatës së Pavarur të Juristëve të Kosovës dega në Deçan maj-tetor 1990

Në fillim të muajit maj të vitit 1990 në  Gjykatën Komunale në Deçan, u formua Grupi Punues (nismëtar) për themelimi e Shoqatës së Pavarur të Juristëve të Kosovës dega në Deçan (SHPJK-Dega në Deçan). Në këtë takim pune merrnin pjesë : Sali Çekaj, Isat Mushkolaj, Haki Balaj, Agush Balaj, Avdyl Iberhysaj, dhe Avdi Bufaj. Pas konsultimeve grupi  mori vendim që  të  themelohet Shoqata e Pavarur e Juristëve të Kosovës dega në Deçan.

Grupi vendosi që të hartohet Programi i Shoqatës për Degën në Deçan. Program duhej të bazohej në Programin e Shoqatës së Pavarur të Juristëve të Kosovës, e cila tashmë vetëm kish filluar të shtrinë aktivitetin e saj në disa qytete të Kosovës.

Pas përgatitjeve intensive dhe pas shpërndarjes së ftesave, në mesin e muajit maj të vitit 1990, u thirr Kuvendi i Parë themelues i SHPJK-Dega në Deçan. Ky Kuvend i zhvilloi punimet në sallen e bibllotekës në Gjimnazit “Vëllezërit Frashëri” në Deçan.  Në këtë Kuvend merrnin pjesë juristët nga e gjithë rrethina e Deçanit : Sali Çekaj, Rrustem Bruqi, Isat Mushkolaj, Xhevdet Lataj, Zeqir Ramosaj, Njazi Hylaj, Isa Demukaj, Sylë Lokaj, Ismet Kukleci, Haxhi Neziraj, Hamdi Alaj, Haki Balaj, Nezir Tofaj, Haxhi Sinanaj, Ismet Tofaj, Avdyl Iberhysaj, Faik Llolluni, Sadri Zenelaj, Ramiz Iberhysaj, Idriz Tolaj, Dervish Krasniqi, Abaz Kuçi, Xhafer Povataj, Xhavit Rexhëahmetaj, Haki Hasaj, Zekë Sinanaj, Isa Balaj, Gjejrone Imeraj-Alaj, Qerim Ferizi, Pashë Kuçi, Muzli Memaj, Agush Balaj, Hasan Rizaj, Daut Cacaj, Isa Cacaj, Avdi Bufaj, Naile Alaj, Shkurte Mahmutaj-Bajraktari dhe Servete Shala-Rizaj.

Po ashtu në këtë Kuvend merrnin pjesë edhe Dr. Bardhyl Qaushi kryetar, dhe Bajram Kelmendi nga Kryesia Qendrore e Shoqatës së Pavarur të Juristëve të Kosovës.

Pas hapjes së Kuvendit nga ana e Sali Çekajt, si përfaqësues i grupit nismëtar, të pranishmit i përshëndeti edhe Dr. Bardhyl Qaushi, kryetar i Shoqatës së Pavarur të Juristëve të Kosovës.

Në fund të punimeve të Kuvendit, për kryetar të SHPJK-Dega në Deçan, u zgjodh Sali Çekaj, i cili është votuar unanimisht dhe pa asnjë kundër kandidat. Pastaj Isat Mushkolaj është zgjedhur Sekretar i Degës, dhe më pas është zgjedhur Kryesia e Degës.

Është me interes të potencohet fakti së kryesia e degës  në Deçan, ka qenë e përbëre  nga përfaqësuesit e Kuvendit Komunal, përfaqësuesit e Administratës, Gjykatës dhe nga përfaqësuesit e  Organizatave Punuese të komunës së Deçanit.

Kryesia e SHPJK-Dega në Deçan ka mbajtur shumë mbledhje sipas aktualitetit dhe ka reaguar më anë të komunikatave në shtyp, ndajë vendimeve të ndryshme të pushtetit  represiv serb të kohës.

SHPJK-Dega në Deçan, ishte bartëse e proceseve pozitive duke kundërshtuar masat represive të pushtetit serb njëherit anëtarët e saj ishin ata të cilët mbi vete morën guximin dhe përgjegjësinë  për të hartuar Statutin e Komunës së Deçanit sipas Kushtetutës së Republikës së Kosovës, që shënon një hap më tej në institucionalizimin dhe zbatimin e Kushtetutës së Kaçanikut.

·        Mbledhja e Isniqit 10 tetor 1990

Pas Miratimit të Kushtetutës së Republikës së Kosovës në Kaçanik me 7 shtator 1990, në  bazë të nenit 89, të gjitha Kuvendet komunale të Kosovës duhet që hartonin-harmonizonin statutet e tyre në harmoni me dispozitat e kushtetutës së re.

Shoqata e Pavarur e Juristëve të Kosovës Dega në Deçan, më në krye Sali Çekaj, mori iniciativën për hartimin e Statutit të Komunës së Deçanit në harmoni më Kushtetutën e Kaçanikut.

Fillimisht anëtarët e Shoqatës kanë mbajtur dy mbledhje konsultative, të cilat janë mbajtur  në Shkollën Fillore “Lidhja e Prizrenit” në Deçan, në korrik dhe shtator 1990, filluan përgatitjet për thirrjen e Mbledhjes  së Isniqit. Vlenë të theksohet së në këto takime mbaheshin në konspiraciont të plotë për shkak të përcjelljeve dhe vëzhgimit të organëve të sigurimit të brendshëm serb

Meqë ishte paraparë që Mbledhja e radhës e SHPJK-Dega në Deçan të mbahej në fshatin Isniq, Rrustem Bruqi i cili ishte anëtarë i SHPJK-Dega në Deçan mori detyrën që të përgatisë terrenin për mbajtjen e Mbledhjes së Isniqit.

Pas përgatitjeve intensive më 10 tetor të vitit 1990, në një situate të tensionuar politikisht në Kosovë si dhe Deçan, pas shumë përgatitjeve të bëra nga ana e SHPJK-Dega në Deçan, u thirr mbledhja historike e Isniqi. Mbledhja e Isniqit u thirre nga ana e Sali Çekaj në  bashkëpunim me Isat Mushkolaj dhe Rrustem Bruqin.

Mbledhja e Isniqit i hapi punimet rreth orës 15:00, në lokalet e Shkollës Fillore “Isa Boletini”.

Të gjithë juristët deçanas ishin ftuar në mënyrë gojore, pasi që nuk ishin bëre ftesa më shkrim për shkak të rrethanave politike të kohës. Në mbledhje morë pjesë rreth 45 juristë.

Në Mbledhjen e Isniqit, morën pjesë  : Sali Çekaj, Rrustem Bruqi, Isat ushkolaj, Xhevdet Lataj, Njazi Hylaj, Isa Demukaj, Sylë Lokaj, Ismet Kukleci, Haxhi Neziraj, Haki Balaj, Nezir Tofaj, Haxhi Sinanaj, Ismet Tofaj, Avdyl Iberhysaj, Faik Llolluni, Sadri Zenelaj, Ramiz Iberhysaj, Idriz Tolaj, Dervish Krasniqi, Abaz Kuçi, Xhafer Povataj, Xhavit Rexhëahmetaj, Haki Hasaj, Zekë Sinanaj, Isa Balaj, Gjejrone Imeraj-Alaj, Qerim Ferizi, Isa Cacaj, Muzli Memaj, Daut Cacaj, Pashë Kuçi, Avdi Bufaj Shkurta Mahmutaj-Bajraktari etj.

Punimët e mbledhjes u udhëhoqën nga : Sali Çekaj, Isat Mushkolaj dhe Rustem Bruqi.

Pasi i hapi punimet mbledhja, Sali Çekaj, iu drejtua me një fjalë rasti delegatëv të Mbledhjes së Isniqit ku ndër të tjera theksoi : ”...Situata e Sigurisë dhe ajo politike në Kosovë është shumë e tensionuar nga terrori dhe represioni serbo-malazezë...”.

Më pas në mbledhje  u diskutua dhe u analizua situate në Kosovë pas 2 korrikut dhe 7 shtatorit 1990. Pas diskutimeve rreth situatës së krijuar pas 2 korrikut dhe 7 shtatorit, mbledhja i vazhdoi punimet më rëndin e punës : “Formimi i Grupit Punues i Komisionit të Juristëve nga Deçani për Hartimin e Statutit të Komunës së Deçanit në Harmoni më Kushtetutën e Republikës së Kosovës”. Ky ishte i vetmi rend i  punës.

Pas prezantimit të rendit të punës, filluan diskutimet rreth emërimit të Anëtarëve të Grupit Punues. Pas diskutimeve të shumta u emëruan anëtarët e Grupit Punues më këtë përbërje : Isat Mushkolaj koordinator i grupit, ndërsa anëtar të grupit u emruan : Xhevdet Lataj, Njazi Hylaj, Zeqir Ramosaj, Pashë Kuçi, Rrustem Bruqi dhe Isa Demukaj.

Pas miratimit të grupit punues nga ana e delegatëve në mbledhje, u morr vendim që : “Duke e pasur parasysh situatën e renduar politike në Deçan dhe Kosovë si dhe represionin që ushtrohej nga ana e regjimit serb, anëtaret e grupit punues, punën e tyre vendosën ta  bënin publike në menyrë që ajo të legjitimohej nga populli”, çka për një gjë të tillë ishin pajtuar të gjithë anëtarët e grupit punues.

Mbledhja e Isniqt i mbylli punimet rreth orës 17, dhe delegatët u shpërndanë menjëherë.

Pas përfundimit të mbledhjes, Grupi i Juristëve filloi punën menjëherë. Sali Çekaj, si kryetar i SHPJK-Dega në Deçan, ishte çdo herë pran Grupi të Juristëve, ku ju dha përkrahje dhe këshilla të shumta, ai gjithëashtu mbante kontakte të përhershme me Kryesin e Shoqatës së Pavarur të Juristavë të Kosovës dhe kryetarin e saj profesor Bardhyl Qaushi.

Nga 10 tetori 1990 e deri me 5 nëntor 1990, kur edhe është mbajtur takimi i fundit i Grupi të juristëve, kishte përfunduar hartimi dhe harmonizimi i Statutit të Komunës së Deçanit sipas Kushtetutës së Republikës së Kosovës.

Statuti i Komunës së Deçanit, kishte gjithsej 127 nene, dhe kishte këtë strukturë :

 1. Pushteti Legjislativ

-               Dispozitat e Përgjithshme,

-               Organizimi Territorial i Komunës,

-               Liritë dhe të Drejtat e Qytetarëve,

-               Organet e Pushtetit Lokal : Kuvendi si organ më i lartë legjislativ komunal : a) Kryetari; b) Komisionet (në kuadër të Komisioneve bënin pjesë : Komisioni Statutare, Komisioni për Zgjedhje dhe Emërime dhe Komisioni për Imunitete),

-               Drejtorisë së Financave,

-               Drejtoria së  Gjeodezisë,

-               Shërbimi për çështje pronësore-juridike,

-               Çështjet sociale,

2. Pushteti Ekzekutiv :

-               Qeveria Komunale,

-               Këshilli Ekzekutiv Komunal,

-               Qeveria Komunale (Këshilli Ekzekutiv) ushtronte Pushtetin Ekzekutiv përmes, Sekretariateve : a) Sekretariati i Administratën së Përgjithshme, me pesë zyre të vendit dhe Inspekcioni i Administratës; b) Sekretariati i Mbrojtjes së përgjithshme popullore më Mbrojtje Civile, c) Sekretariati i Punëve të Brendshme; d) Sekretariati për Ekonomi më Shërbim të Inspekcionit të Tregut; ç) Sekretariati për Veprimtari shoqërore (Mbrojtja sociale, Shëndetësia, Arsimi. Inkuadrimi, Inspeksionet e Veterinës etj) dhe Punësimi.

Pushteti Ekzekutiv me nëntë anëtarë ushtrohet edhe nga Organet e Shërbimit të Administratës, të cilat vepronin në gjiun e Këshillit Ekzekutiv komunal,

3. Pushteti Gjyqësor

-               Organet e Judikaturës

-               Gjykata për Kundërvajtje,

-               Gjykata Komunale,

-               Avokatura Publike Komunale (Organ plotësisht i pavarur nga pushtetet e përmendura. Ka shërbyer për mbikëqyrjen dhe mbrojtjen e kushtetutshmërisë dhe ligjshmërisë.

4. Dispozitat Përfundimtare, që përbënin procedurën e ndërrimeve statutare që i paraprinë Vendimet Statutare.

Është me rendësi të veçantë së në Statutin e ri të komunës së Deçanit sipas Kushtetutës së Republikës së Kosovës, është cekur decidevisht së gjuhë zyrtare është gjuha shqipe. Po ashtu termat si socializëm, vetëqeverisje, vëllazërim bashkim etj, janë hequr krejtësisht, si dhe term BVI është zavendësuar me fjalën Ent.

Më poshtë do ti japim disa pjesë të Statutit të komunës së Deçanit të harmonizuar sipas Kushtetutës së Republikës së Kosovës: neni 4 : paragrafi 1, Komuna është në përbërje të Republikës së Kosovës; neni 8 : Kuvendi i Komunës së Deçanit ka vulën e vetë të rrumbullakët më tekst në gjuhën shqipe dhe serbo-kroate me këtë përmbajtje „Republika e Kosovës, Kuvendi i Komunës Deçan, në skemë (shënojnë karakteristikat për Republikën e Kosovës); neni 127 : Ky Statut hynë në fuqi me ditën e promovimit të tij dhe do të shpallet në Gazetën Zyrtare të Republikës së Kosovës“.

Veprimtaria atdhetare e kombëtare e anëtarëve të grupit të juristëve, u kishte renë në sy organeve të sigurimit serb. Sigurimi shtetëror serb me 6 dhe 8 nëntor 1990, arrestonjnë një pjesë të grupit të juristëve. Në momentin e fundit shpëtoi nga arrestimi Sali Çekajt kryetari i SHPJK-Dega në Deçan, duke ju falmnderuara Sherif Ramosajt, i cili ishte punëtor në Gjykatën komunal në Deçan, dhe falë ndihmes së tij ai largohet për në Pejë ku strehohet në shtëpinë e Isa Gashit. Me sygjerimin e Haki Balajt, Avdyl Iberhysajt dhe Sali A. Cacajt, ai vendos që të largohet nga Kosova. Me ndihem e të vëllait Smajl Çekaj dhe të Sherif Ramosaj, largohet për në Shqiperi dhe me pas vendoset në Gjermani.

Në vazhdim disa të dhënë rrethe jetës dhe veprës së anëtarëve të grupit të juristave të Deçanit :

• Sali Çekaj, u lind më 22 qershor 1956, në fshatin Broliq të Deçanit nga babai Beqiri dhe nënë Nusha. Shkollimin fillore e përfundoi në Isniq me 1971.

Shkollimin e mesëm e përfundon në Gjimnazin "Vëllezërit Frasheri" në Deçan më 26 gusht 1975.

Në vitin akademik 1977-78, Salihu regjistrohet në Fakultetin Juridik të Universitetit të Prishtinës, ku u diplomua me 11 maj 1981.

Nga 15 qershori 1981 e deri me 1 tetor 1988, ai punon në Gjykatën komunale në Deçan.

Në fillimi i vitit 1990, ishte anëtar i Lidhjes Demokratike të Kosovës dega në Deçan.

Me tu formuar Shoqata e Pavarur e Juristëve të Kosovës dega në Deçan, Sali Çekaj, kreu detyrën e kryetarit të degës.

Sali Çekaj së bashku me Isat Mushkolajn dhe Rrustem Bruqin thërrasin mbledhjen e shoqatës e cila u mbajt në Isniq me 10 tetor 1990, ku u caktua grupi i juristëve për harmonizimin e Statutit të komunës së Deçanit sipas Kushtetutës së Republikës së Kosovë.

Me 11 nëntor 1990, Sali Çekaj, largohet nga Kosova dhe me pas vendoset në qytetin e Shtutgartit në Gjermani.

Gjatë vitit 1991 dhe 1992, Sali Çekaj, disa here viziton Shqipërinë, ku takohet me krerët me të lartë të shtetit Shqiptar si me Sali Berishën, kryetar i Shqiperisë.Me lejen e autoriteteve shtetërore shqiptar ai formon Qendrën Stërvitore afër Malit Dajt, ku grupi i parë i formacioneve ushtarake të Ministrisë së Mbrojtjës së Republikës së Kosovës, në shtator të vitit 1991, fillon që të kryen stërvitjet e para ushtarake, si pjesë e përgaditjeve për qëndrese të armatosur kundër ushtrisë serbe.

Në vjeshtën e vitit 1991, më urdhër të Sali Çekajt, hynë armatimi i parë në Kosovë, armatim i cili do  të përdorët më pas në aksionet e shumta kundër policisë dhe ushtrisë serbe.

Gjatë periudhës 1994-1997, Sali Çekaj bashkë më grupin e tij gueril, realizoi  këto aksione të armatosura : 7 maj 1995, sulmi ndaj kolonëve serbo-malazez në Kampin e Junikut; 19 tetor 1995, sulm ndaj Stacionit Policor në Irzniq; 25 gusht 1995, aksion për shkatërrimin e mjeteve transportuese dhe vendbanimeve të improvizuara; 8 korrik 1996, aksion ndaj kolonëve serbo-malazez në Kampin e Baballoq ku ishin vendosur kolonët serbo-malazez të ardhur nga Shqiperia si dhe ne  kafiterin “Çakorr” në qendër të Deçanit

Gjatë luftës për çlirim Sali Çekaj shërbeu në Brigadën 134 "Jusuf Gervalla" të UÇK-së, në detyrën e Ndihmës Komandantit për Moral në Kazermën e Prapaqanit në Zonën Operative të Dukagjinit.

Gjatë vitit 1998-1999, Salihu ishte në ballë të njësiteve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, ku mori pjesë në shumë betejë si në : betej për mbrojtjen e Llukës më 1998; Betejën e Loxhës ne korrik 1998;, pas kësaj edhe në Betejen e Koshares me 1999.

Me  8 prill 1999, Sali Çekaj e Agim Ramadani, bashkë me bashkëluftëtarët e tjerë të UÇK-së për herë të parë në një luftë frontale thyen forcat e rregullta të ushtrisë serbe në Betejën e Koshares, kështu duke e heq njëherë e përgjithmonë gurin e kufirit shqiptaro-shqiptar që padrejtësisht kishe ndarë për mbi nentë dekada me kufij të kehurt popullin shqiptarë.

Me 19 pill 1999, në Betejën e Koshares tek vendi i quajtur Rrasa e Koshares ra heroikisht Sali Çekaj.

• Rrustem Bruqi, u lind më 28 gusht të vitit 1958,  në fshatin Isniq të Komunës së Deçanit, nga babai Beqiri dhe nënë Ajshja.

Shkollimin fillor e përfundon me 25 maj 1973, ndërsa atë të mesëm në Gjimnazin “Vëllezërit Frashëri” në Deçan, e kryen me  25 janar 1978.

Më 1983, Rrustemi kyçet në Shoqërinë Kultruoro-Artistike “Mehemt Riza” në Isniq.

Me 16 nëntor 1984, ai përfundon studimet në Fakultetin Juridik të Universitetit të Prishtinës.

 Në dhjetor të vitit 1986, Rrustemi u pranua si praktikant në Gjykatën Komunal të Deçanit, ku punoi deri me 26 gusht 1991, ku u largua.

Ishte pjesëmarrës dhe njëri ndër organizatorët e demonstratës së 28 marsit 1989 ne Deçan.

Me shtrirjen e aktivitetit të LDK-së në Deçan, edhe Rrustemi ju bashkëngjitë kësaj lëvizje gjithë popullore për çlirim

Që nga muaji maj 1990 kur u themelua Shoqata e Pavarur e Juristëve të Kosovës Dega në Deçan, Rrustemi ishte anëtar i kryesisë së degës.

Ishte njëri ndër organizatorët e Mbledhjes së Isniqi me 10 tetor 1990. ishte anëtar i grupit të juristëve për hartimin s Statutit të komunës së Deçanit sipas Kushtetutës së Republikës së Kosovë.

Ishte anëtar i Këshillit Komunal të Financimit në Deçan.

Në vitin 1994, largohet nga Kosova dhe vendoset në qytetin e Kronach-të në Gjermani.

Me fillimin e luftës për çlirim, ai u rreshtua në formacione e UÇK-së, ku me 13 qershor 1998, Rrustemi së bashku më shokët e tij, arrin në vendlindjen e  tij në Isniq.

Rrustem Bruqi, shërbeu në Brigadën 134 “Jusuf Gervalla” në Zonën Operative  të Rrafshit të Dugagjinit, ky kryen detyra në Komandën për Moral.

Me 6 korrik 1998, u vra në Betejen e Loxhës.

• Isat Mushkolaj, u lind me 18 prill 1950, në fshatin Irzniq nga babai Qazimi dhe nënë Shkurta.

Me 1966 e përfundon shkollimin fillore. Si nxënës i normales së Pejës ishte pjesëmarrës në Demonstratën e 19 tetorit 1968 ne Pejë. Në vitin 1971, e përfundon shkollimin e mesëm.

Në  nëntor të vitit 1975, Isati e përfundon Fakultetin Juridik në Universitetin e Prishtinës.

Gjatë vitit 1975-1976, punoi si mësimdhënës i Sociologjisë në Gjimnazin "Vëllezërit Frashëri"  në Deçan.

Aty ka fillimi i muajit shkurt 1976, Isati punësohet në Entin për Pune Sociale në Deçan, ku punoi deri në fillim të vitit 1977.

Nga viti 1978-1979, ai punoi në Gjykatën Komunale të Gjakovës, dhe me pas punësohet në Ndërmarrjen "Gjeravica" në Deçan.

Me formimin e LDK-së në dhjetor të vitit 1989, Isati ishte ndër intelektualët e para të komunës së Deçanit, që ishte anëtar i LDK-së. Ai bashkë me Selim Dobraj, Arif Molliqaj, Mujë Dobraj, Genc Tahirsylaj, Selim Ramosaj dhe Xhedet Lataj, ishin në Këshilli Iniciues për formimin e LDK-së dega në Deçan.

Ishte anëtarë i Këshillit Iniciues për formimin e Shoqatës së Pavarur të Juristëve të Kosovës dega në Deçan dhe në Kuvendin e parë të saj u emërua sekretar i shoqatës.

Ishte njëri ndër organizatorët e Mbledhjes së Isniqit me 10 tetor 1990 dhe nga kjo mbledhje u emërua koordinator i grupit të juristëve.

Me 6 nëntor 1990,arrestua nga ana e sigurimit serb dhe me 13 mars 1991, u dënua me 4 (katër) vjet dhe 6 (gjashtë) muaj burgim.

Isat Mushkolaj, ishte një ndër organizatoret e Referendumit të vitit 1991 për Kosovën Shtet i Pavarur dhe Sovran, dhe i Zgjedhjeve të Para Presidenciale dhe Parlamentare në Kosovë në vitin 1992. Po ashtu ka mbajtur edhe detyra të rëndësishme në Lidhjen Demokratike të Kosovës dega në Deçan.

Pas daljes në skenë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës me 28 Nëntor 1997 dhe fillimit të Luftës së UÇK-së në Prekaz të Skenderajt me 5-7 mars 1998, Isat Mushkolaj ishte njëri ndër organizatorët e Demonstratës në Deçan, që është mbajtur me 9 mars 1998 në Përkrahje të UÇK-së. Edhe përkundër gjendjes së rendë shëndetësore ai kapi pushkën në dorë për ti sjellë lirinë  Kosovës si pjesëtarë i UÇK-së.

Pas një rrugëtimi të gjatë dhe një veprimtarie të begatshëm në shërbim të çështjes kombëtare, me 7 prill  2002, pas një sëmundje të rendë ndërron jetë. U varros me nderime të larta në fshatin e lindjes Irzniq.

• Zeqir Ramosaj, lindi më 19 dhjetor 1946, në fshatin Carrabreg i Ulët të Komunës së Deçanit, nga babai Halili dhe nënë Hysa.

Në vitin 1949, kur Zeqiri ishte vetëm 3 vjeçar i vdes babai. Në vitin 1963, e përfundon shkollimin fillor në Deçan. Në vitin shkollor 1962/63, Zeqiri regjistrohet në Shkollën Normale në Deçan, ku ishte hapur si paralele e ndarë e Gjimnazit "11 Majit" të Pejës, në këtë shkollë Zeqiri i kreu dy vitet e para, ndërsa vitet e tjera i vijon në Shkollën Normale " Hajdar Dushi"  në Gjakovë. Zeqiri, Diplomoi në vitin 1967/68.

Pas diplomimit, Zeqiri në shtator të vitit 1968, u punësua si mësues në Shkollën Fillore "Abdullah Shabani" në fshatin Duhël të Suharekës, dhe me pas në Shkollën Fillore " Hysni Dobruna" në Junik dhe në shkollën fillore në Deçan.

Në maj të vitit 1977, përfundon studimet në Fakultetin Juridik të Universiteti të Prishtinës.

Më tu themeluar Shoqata e Pavarur e Juristëve të Kosovës dega në Deçan, Zeqir Ramosaj, zgjidhet anëtar i kryesisë së shoqatës.

Me 10 tetor 1990, nga Mbledhja e Isniqit emërohet anëtar i grupi të juristëve. Ai arrestohet me 8 nëntor 1990 dhe me 13 mars 1991, nga Gjykata e Qarkut në Pejë u dënua me 4 (katër) vjet burgim

Pas daljes nga burgu nuk e ndali veprimtarinë deri në Miratimin e Statutit të Komunës së Deçanit të Hartuar në Dispozitat e Kushtetutës së Republikës së Kosovës.

Situata në Kosovë ndryshon në fund të viteve 90 të shekullit XX, ku edhe më 1998 filloi Lufta e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Në Luftën e UÇK-së, djemtë e Zeqirit, dhanë një kontribut të çmuar në Çlirimin e Kosovës.

Tash për tash jeton në Carrabreg të Ulët të komunës së Deçanit dhe kryen funksione në Kuvendin komunal të Deçanit.

•  Isa Demukaj lindi më 5 prill 1947 në Deçan, nga babai Muhameti dhe nëna Tusha.

Në vitin 1961 përfundon shkollën fillore dhe shkollimin e mesëm e kryen në Gjimnazin " 11 Maji"  në Pejë ku diplomon në vitin 1966.

Pas përfundimit të Gjimnazit, nga viti 1967 deri në vitin 1968, punoi si mësues në Shkollën Fillore " Migjeni" në fshatin Gllogjan të Baranit në Komunën e Pejës.

Me 30 qershor 1973, diplomoi në Fakultetin Juridik të Universitetit të Prishtinës. Nga viti 1977 e deri në vitin 1990, punoi në Gjykatën komunale në Deçan.

Me 10 tetor 1990, në Mbledhjen e Isniqit, u emërua anëtar i grupit të juristëve. U arrestua me 8 nëntor 1990 nga ana e sigurimit serb dhe me 13 mars 1991 u dënua me  2 (dy) vjet e 6 (gjashtë) muaj burg. Jeton dhe punon në Deçan.

• Xhevdet  Lataj, lindi më 28 nëntor 1951, në fshatin Carrabreg i Epërm të Deçanit, nga babai Ibishi dhe nëna Zoja.

Me 29 gusht 1966, ai e përfundon shkollimin fillore. Shkollimin e mesem e përfudnon me 20 qershor të vitit 1972 në  Gjimnazin “Vëllezërit Frashëri” në Deçan.

Me  20 janar 1977, ai e përfundoi Fakultetin Juridik në Prishtinë.

Në tetor 1977 deri me 14 janar 1978, punoi si mësimdhënës në Gjimnazin “Vëllezërit Frashëri” në Deçan.

Po ashtu nga viti 1977 deri në fund të vitit 1980, punoi si Sekretar i Këshillit Ekzekutiv i Kuvendit Komunal të Deçanit.

Puna dhe aktiviteti i Xhevdetit i pengonte shumë funksionaret e atëhershëm. Kështu në shkurt të vitit 1982 më urdhër të Komitetit Komunal të Lidhjes së Komunistëve të Deçanit, u përjashtua nga puna. Nga regjimi i atëhershëm u diferencua dhe ngeli në një lloj burgu shtëpiak deri në vitin 1986.

Aty kah fundi i vitit 1986, më ndihmën e avokatit Mikel Marku nga Peja, u regjistrua në Odën e Avokaturës së Kosovës (OAK) dhe filloi punën si avokat i pavarur në Deçan.

Në fund të dhjetorit të vitit 1989, në zyrën e avokatit Xhevdet Lataj në rrugën Emin Duraku (rrugës së Gjimnazit) u formua në ilegalitet Këshilli Iniciues për formimin e LDK-së, në të cilin bënin pjesë  : Selim Dobraj, Mujë Dobraj, Isat Mushkolaj, Selim Ramosaj, Arif Molliqaj, Genc Tahirsylaj si Xhevdet Lataj.

Në mesin e  juristëve të cilët u emëruan nga Mbledhja e Isniqit, për harmonizimin e Statutit të komunës së Deçanit me Kushtetutës së Republikës së Kosovës ishte edhe Xhevdet Lataj.

Me 6 nëntor 1990 arrestohet dhe me 13 mars 1991, u dënua nga Gjykata e Qarkut në Peje me 4 (katër) vjet.

Në shtator të vitit 1991, Xhevdet Lataj së bashku më familjen e tij, largohet nga Kosova dhe paraqitet si azilkërkues në Gjermani ai vendoset në qytetin e Tubingenit, ku jeton aktualisht.

• Pashë Kuçi, lindi më 18 shtator 1954 në Deçan nga babai Selimi dhe nëna Zalfia.

Në vittin 1971, e përfundon shkollimin fillor në Deçan. Shkollimin e mesem e përfundon me 28 qershor 1974 në Gjimnazin “Vëllezërit Frashëri” në Deçan.

Në jarar të vitit 1980 Pasha e kreu Fakultetin Juridik në Universitetin e Prishtinës. Menjëherë pasi e përfundoi Fakultetin, po në vitin 1980, u punësua në Organizatën Hidroekonomiken “Bistrica” në Deçan.

Aty kah mesi i vitit 1985, Pasha u zgjodh Gjyqtar Profesional në Gjykatën e Punës së Bashkuar në Gjakovë.

Në vitin 1987, Pasha u emërua Sekretar i OHE “Bistrica” në Deçan, ku u dëshmua shumë i suksesshëm në punën e tij si Sekretar dhe  në vitin 1988, u emërua drejtor i kësaj organizate.

Më 1990, u formua Lidhja Demokratike e Kosovës Dega në Deçan, ku Pasha ishte anëtar i saj.

Më 10 tetor 1990, në Mbledhjen e Isniqit, u emërua anëtar i grupit të juristëve. U arrestua me  8 nëntor 1990 dhe me 13 mars 1991, u dënua me 3 (tri) vite burgim.

Me Vendim Nr .229-11. X. 1991, Pashë Kuçi largohet nga detyra e Drejtorit të Ndërmarrjes Hidoekonomia “Bistrica” në Deçan.

Më përfundimin e luftës së UÇK-së, në qershor të vitit 1999, Pasha së bashku më familjen e tij u kthye në vendlindjen e tij në Deçan, ku tash jeton në Deçan, së bashku më gruan dhe fëmijët e tij. Ushtron profesionin e Avokatit të pavarur në Deçan.

• Njazi Hylaj, lindi më 8 shkurt 1956 në fshatin Strellc i Ulët i komunës së Deçanit nga babai Isufi dhe nënë Netja.

Shkollimin fillore e përfundon me 8 janar 1972 në Isniq, ndërsa shkollimin e mesëm e kryen me 21 qershor 1976 në Gjimnazin “Vëllezërit Frashëri” në Deçan.

 Në korrik të viti 1982, Njaziu diplomoi në Fakultet Juridik në Universitetin e Prishtinës.

Nga viti 1988 filloi të punoi si Avokat Publik. Njaziu ishte emëruar Avokati i parë Publik i Komunës së Deçanit.

Në maj të vitit 1990, u themelua Shoqata e Pavarur e Juristëve të Kosovës dega në Deçan, ku ai zgjidhet anëtar i kryesisë së degës.

Në Mbledhjen e Isniqit me 10 tetor 1990, u emërua anëtar i grupit të juristëve.

Më 8 nëntor 1990 nga ana e sigurimit shtetëror serb arrestohet Njazi Hylaj dhe me 13 mars 1991, dënohet me 2 (dy) vite burgim.

Me  20 maj 1991, largohet nga Kosova dhe vendoset në Shqipëri.

Më 21 maj 1991, arrin në Shqipëri. Pas qëndrimit disa muajsh në Shqipëri, në shtator të vitit 1991, largohet për në Zvicer vendoset në Kantonin e Vaudit, ku jeton edhe sot, dhe nuk e ndal punë në shërbim të çështjes kombëtarë shqiptare.

Në fund mund të konludojm së Mbledhja e Isniqit e 10 tetorit 1990, ishte një ngjarje me rendësi shumë të madhe jo vetëm për Deçanit e rrethinën por edhe për tërë Kosovën. Aq me tepër kur kemi parasysh rrethanat shumë të rënduara e ku u mor një vendim shumë i guximshëm dhe largëpamës.

Për kohën ishte vendim shumë i guximshëm kur grupi i juristëve të Deçanit vendosi të  të harmonizojë Statutin e komunës së Deçanit me Kushtetutës së Republikës së Kosovës të miratuar në Kaçanik. Ishte vendim largëpamës aq më tepër kur dihes së ky është veprimi i para drejt konstituimit të jetës institucionale në Republikën e Kosovës.