Shteti shqiptar si i tillë u pranua anëtar i L .K. me 17.12.1920 [1], pra atëherë kur caku i tij ndarës me shtetet fqinje ndërmjet pikënisjes dhe pikëmbarimit sidomos me Greqinë ende nuk ishte përcaktuar në vend.

K.A. në dorën e së cilës ajo punë vazhdonte të qëndronte, “nuk po tregonte kurfare ngutesie per ta kryer”.[2]

Me t’u pranuar shteti shqiptar anëtar i L.K.,perfaqesia qeveritare shqiptare i parashtroi asaj prerazi kerkesën : “Të dalin të huajt nga viset e shtetit shqiptar”.[3]

Kjo kërkesë qe krejtësisht e pakundërshtueshme, sepse as që mund të kuptohej një shtet i pavarur dhe anëtar i L.K. me fuqi pushtuese ushtarake brenda tij.

Këshilli i L.K. urdhëroi K.A. te perfundojë punen e lënë përgjysëm me 1914. Në të vërtetë vendimin e organeve të plotfuqishme për përcaktimin përfundimtar të vijës së kufirit shtetëror greko-shqiptar e shpejtoi ndjeshëm edhe vrasja në Paris me 13.06.1920 (ora 13:30) e Esad Pashë Toptanit, i cili  ishte bërë pengesë e madhe në këtë drejtim. Avni Rustemi, duke zbatuar urdhërin e një grupi atdhetarësh të përbetuar, i doli përpara   “para Hotelit KONTINENTAL” dhe e qelloi“me dy plumba; njëri i shpoi tejpërtej mushkërinë e djathtë dhe tjetri të majtën, mu afër zemrës ” .[4]

Në një thirje drejtuar anëtarëve të shoqërisë  “Bashkimi” me dt.23.09.1923 (pasi ishte shpallur “ i pafajshem” nga gjykata e posaçme ushtarake e Parisit),   Avni Rustemi ndër të tjera thoshte “… për Shqipëri shumë të pakë menduan atëherë e kështu u shkatërrua vendi që nga Tivari e deri në Prevezë”[5]

Pas gati një viti hidh e pritjesh, më 09. 11. 1921 K.A.  e mbledhur në Paris vendosi të ripohonte vendimet e veta të marra në Londër më 12.12.1912 dhe më 22.03. 1913 si dhe atë të marrë në Firence më 17. 12.1913.

Vendimi me datë 17.12.1920 i L.K. mbi pranimin anëtar të saj të Shteteit Shqiptar [6]dhe vendimi me datë 09.11.1921 i K.A. mbi njohjen e shtetit të pavarur shqiptar dhe pohimin e kufirit të tij me shtetet fqinje, pa dyshim që ishte një fitore jo e vogël e burrave prijës të shteteit shqiptar dhe një dështim i rëndë i synimeve dhe përpjekjeve të ethëshme të krerëve Kryqëtarë athino-fanaritëve dhe Kryqëtarët eksarko-naçertanistë serbë, përherë të uritur për e sa më shumë treva shqiptare.

K.A. njëkohësisht ngriti edhe një komision të posaçëm për të përfunduar caktimin në vend të vijës së kufirit, të lënë përgjysëm nga komisioni pararendës i viteve 1913-1914.    

Komisioni i ri përbëhej nga përfaqësitë e qeverive angleze, franceze e italiane si dhe nga ato të qeverive shqiptare, Greke e Jugosllave. Kryetari i tij u zgjodh gjeneral Enriko Telini, kryetar i përfaqësisë qeveritare italiane.[7]

Ndërsa nga ana tjetër qeveria Vlorës e filloi veprimtarinë e saj në rrethana tepër të vështira të krijuara nga Lufta Ballkanike.  

Në fillim të dhjetorit1912, gjithë Kosova, Shqipëria Veriore, Lindore dhe e Mesme (deri në lumin Shkumbin) ishte e pushtuar nga ushtritë serbe e malazeze. Vetëm Shkodra vazhdonte qëndresën, por gjendej e rrethuar.

Në jug trupat greke kishin rrethuar Janinën, kishnin pushtuar Çamërinë dhe po vërshonin drejt viseve të tjera të Shqipërisë së Jugut, kurse flota greke kishte bllokuar gjithë bregdetin jugor shqiptar.[8]

Sipas parashikimit, në fillim të 10-ditshit të 3-të të nëntorit 1922 në Korçë arritën njëri pas tjetrit pjestarët e K.K. Në fillim palën shqiptare e kryesonte general Ali-Riza Kolonja, i cili u zëvendësua shpejt nga majori Bajram Fevziu; palën jugosllave gjenerali serb Jovanoviç dhe ndihmësit; palën greke shqiptari i tjetërsuar në grek, nënkoloneli kr.a.-f. Neokli Boçari, një nga keqdashësit dhe keqbërësit më të idhët të çështjes kombëtare shqiptare. Pritej të arrinte nga ora në orë edhe përfaqësuesi i qeverisë angleze.[9]

 Ashtu si në vitin e kaluar mjerisht edhe në vitin në vijim prapësitë dhe ngatërresat e llojllojshme u shfaqën që pa arritur ende i tërë K.K. ende në vendveprim. Dhe pikërisht kur ai ishte gati për të rifilluar punën, kapiteni Frenk de Limperani me urdhër të qeverisë së vet iku në Beograd.

Nënkoloneli Boçari që ruante edhe rastin më të vogël për të shkaktuar kështu vonesa e prapësi të tjera, iku fluturimthi për në Athinë gjoja “për të marrë udhëzime”. Duke e zënë si shkak mospraninë e kryepërfaqësuesit grek, kapiteni që ai la për të zëvendësuar, me lejë prej Metë Rrapi, pa e vëne fare në dijeni general Enriko Telinin, më 20.05.1923 avulloi për në Follorinë me të gjithë shoqëruesit e tij..

General Telini, gjyqëtar besnik i detyrës së ngarkuar nga K.A. dhe me ndiesi të thella përgjegjësie ndaj kombeve të interesuar, më 28 maj 1923[10] filloi punën, përfaqësuesit e qeverive të tjera nuk e kryen detyrën si që ishte e paraparë me protokoll.

Megjthatë general Telini as pranonte e as lejonte paudhësi në dëm të askujt e anësi në dobi të kurrkujt; ai “përpiqej me mish e me shpirt t’i jepte fund punës një orë e më parë. Pikërisht për këtë shtypi grek i qe vërsulur me tërbim; e quante armik të Greqisë…” Mirëpo atij ia prenë krahët dhe e lanë si kërcuri pa degë që pa bërë ende “çak” në zbatimin e detyrës me aq përgjegjësi që i ishte ngarkuar dhe që ai ishte zotuar për ta kryer. Ditët që K.K. pritej të fillonte i tëri punën, kolonelët Gills dhe Ordion  u urdhëruan nga qeveritë përkatëse që të shkonin i pari në Dibër dhe i dyti në Shkodër “për të vëzhguar vendosjen e piramidave në kufirin lindor e atë verior”. Të varfërat qeveri angleze dhe franceze ishin për tu qarë hallin, se u ndodhën aq ngusht për të gjetur dy oficerë të tjerë të tyre, sa u “shtërnguan” të gjymtonin keqas K.K. Për K.K. ai ishte një veprim thellësisht i dëmshëm dhe i pafalshëm, i bërë si me porosi; kështu pushtetarëve kr.a-f iu zgjerua dukshëm shtegu për vazhdimin e paudhësive dhe keqbërësive; atyre dhe pararojës së vet në K.K., nënkolonel Boçarit me atë rast iu dha në dorë mjeti për të shtrembëruar rrugën nëpër të cilën ishte duke ecur gjeneral Enriko Telini.

I mbetur krejtësisht i zbuluar, kundër tij shpërthyen shtrëngata pas shtrëngatash dhe shigjeta pas shigjetash të shoqëruara me kërcënime dhe shpifje të llojllojshme.

Me të tilla veprime tejet të ulta, pushtetarët kr.a-f. me nënkolonel Boçarin  në pararojë, i shkaktuan general Telinit kokëçarje të pandërprera dhe pragje përherë e më penguese.[11]

Grindje tejet të ashpra ndërmjet gjeneral Telinit dhe nënkolonel Boçarit shkaktoi edhe caktimi përfundimtar i  vijës së kufirit ndërmjet Çamërisë (Shqipërisë) dhe Greqisë[12].

Ky veprim linte të kuptohej sheshit se gjeneral Telini synonte ta shtrinte vijën e kufirit nëpër tërë Çamërinë, Janinën gjithë Maqedoninë, Korfuzin me ujdhesat Jonike pran tij brenda kufirit shtetëror shqiptar.[13]

Historiani dhe diplomati Italian Reneco Falaski vëren se gjeneral  Enriko Telini ishte zgjedhur nga K.A. dhe L.K., pasi kishte dijeni të plotë mbi gjendjen e vërtetë, prandaj ai “nuk nguroi të njihte drejtësinë e kërkesave shqiptare, që sipas bindjes së tij duhej të përfshinin edhe Janinën e më tej;” Po, duke qënë se ishte i detyruar t’u përmbahej caqeve të caktuara në Firencë,[14] (Problemi kryesor ishte ai i kufijve, caktimi i të cilit iu besua një komisioni ndërkombëtar, që hartoi Protokollin e Firencës në dhjetor 1913. Por vija e kufirit u kundërshtua nga grekët) “e quajti të drejtë” që kufiri në jug të përbmblidhte vendin të paktën deri në lumin Kalama. Prandaj “që në fillim u gjend në përplasje të hapur me Boçarin”. Kurse Kryeministri E. Venezillos nxiti një lëvizje përçarëse në mes anëtarëve të komisionit ndërkombëtar.

Të bindur se gjeneral Telini nuk lëshonte kurrsesi pe në dëm të së drejtës dhe të së vërtetës, pushtetarët kr.a.-f. eprorë nëpërmjet nënkolonel Boçarit me shokë u përgatitën shpejt e shpejt për t’i shkurtuar atij jo vetëm veprimtarinë e mëtejshme, por edhe jetën. Për këtë, të mbledhur në fshetësi, vrimave si minjtë fillimisht në Banjat e Luthraqit e pastaj edhe gjetiu, zunë të ngrenin kurthet e tyre të kobshme dhe njëherit të përgatisnin edhe çeta gjakatarësh për të vepruar në Jugshqipëri. Të njejtën gjë bënë ata edhe në Korfuz, ku vepronte Komiteti Veriepirot i drejtuar nga Themistokli Bamiha me shokë. [15]

Duke kaluar nga fjalët në veprime, organizatorët e vrasjes së gjeneral Enriko Telinit disa ditë para vrasjes së tij prej Janine dërguan në Gjirokastër kapiten Zervën, i cili u takua edhe me Vasil Dilon. Pas ca ditësh prej Janine dërguan fshehtazi edhe kusarin e mërguar progonatas, Sulo Begën, të ngarkuar me armatime dhe shkresa propagandistike. Gjatë përplasjes me gjandarmërinë shqiptare ai u plagos dhe u kap prej saj.

I vënë përherë ndesh me prapësitë e nënkolonel Boçarit dhe bashkëpuntorëve të tij, më 26.08.1923 gjenral Enriko Telini i dërgoi K.A.në Paris një letër ku thuheshin edhe këto: “Po vazhdojmë mbi subjektin që ju shënuam në raportin që ju dërguam më 21.08.1923 Nuk mundem t’ju përshkruaj sjelljen e ashpër të grekëve. Dhe kjo na vë në dyshim se tërë puna ka për tu prishur nga ana e kolonelit grek (Boçarit), i cili gjithnjë ngreh pretendimet e tija të flliqura dhe kurrë nuk iu përulet vendimeve të përbashkëta të komisionit.” Kështu thuhej në kopjen e raportit të fundit që gjeneral Telini i kishte dërguar K.L.K. dhe K.A. një ditë para vrasjes; ajo u gjet në portfolin e kufomës së tij dhe u botua në fletoren “l’Epoca”.

Lidhur me prapësitë e Boçarit, Renco Falaski shënon: “Kishte një mënyrë të vaçant  për të bërë të vlerësoheshin pretendimet greke, duke përdorur një qëndërim kërcënues, nxitës, madje sulmues, aq sa Telini për një sjellje të tillë të papranueshme u detyrua të sinjalizonte në mënyrë të përsëritur Konferencën e Ambasadorëve.”

Pas një pune disa mujore brenda kufirit të mbikqyrur nga shqiptarët, gjeneral Telini- ndoshta me zemër të thyer- duhej të vazhdonte përcaktimin e mëtejshëm të vijës së kufirit duke lëvizur nga ana e mbikqyrur nga grekët. Prandaj e vendosi shtabin e vet në Janinë; mirëpo, pa rifilluar mirë punën, pak ditë pas kalimit në anën tjetër, gjakatarët e vënë nga pushtetarët kr.a-f. eprorë i bënë gjëmën sipas mënyrës së njohur greke: fshehtazi, babesisht dhe jo burrërisht, apo më drejtë “të vret natën e të qan ditën”. Gjëma ishte përgatitur që afër dy muaj më parë. Vlen të ritheksohet[16] se ajo gjëmë si dhe tërë paudhësitë e njëpasnjëshme të ndërthurura nga nënkolonel Boçari dhe eprorët e tij ishin pasoja të drejtpërdrejta me shkëputjen prej K.K. të kolonelëve Gills e Ordion. Në mëngjesin e 27 gushtit 1923 Komisioni në përbërjen e tij të plotë u nis nga Janina për në Kakavje me këtë renditje: i pari lëvizi automjeti i përfaqësisë greke, i kryesuar nga nënkolonel Boçari; i dyti lëvizi automjeti i përfaqësisë shqiptare, i kryesuar nga Dhimitër Berati; i treti lëvizi ai i gjeneral Enriko Telinit. Me të arritur në Delvinaq, papritmas automjeti i përfaqsisë greke “u prish” dhe ndali “për tu ndrequr”. Kështu në krye doli ai i përfaqësisë shqiptare, i ndjekur nga automjeti që mbarte gjeneralin Enriko Telinin. Gracka që përpiu gjeneral Enriko Telinin dhe tërë shoqëruesit e vet ishte ngritur në një bërryl të mprehtë poshtë majës 470m., në vendin e quajtur Zhepë, vend ky ndërmjet Delvinaqit dhe fshatit Arinishtë, 8km. prej Kakavjesë. Me të kaluar automjeti i përfaqësisë shqiptare-në të cilin udhtonte edhe një profesor Italian i matematikës, anëtar i përfaqësisë italiane në Komisionin- vrasësit, “ushtarë sharratarë” që “prisnin dru aty afër”, e zunë udhën me trungje të trashë lisash. Duke hasur në pengesë, automjeti i gjeneral Telinit ndaloi; shoferi Italian, Farneti dhe përkthyesi shqiptar, Thanas Gjeziri (Kravari) zbritën për të çelur udhën, po ranë pa frymë përtokë nga një breshëri plumbash, breshërit vazhduan pa ndërprerje. Pa arritur të delte ende nga automjeti, u vra edhe doktori, major Krotini, kurse ndihmësi i gjeneralit, toger Bonaçini u vra duke dalë nga automjeti. Vetë gjeneral Telini mundi të dilte nga automjeti, po u shtri pa frymë rreth 150 metra më tutje gjatë përpjekjes për të shpëtuar me anën e një revolveri, (e vetmja armë që gjendej në automjetin e tij), ishte ora 09:10 minuta të datës 27.08.1923. [17]

Vrasësit edhe pse përdorën plumba shpërthyes “dum-dum”, si gjakatarë pjesëmarrës në kushedi sa e sa gjëma të tilla, duke mos u besuar syve dhe duke mos u kënaqur me plagët e shumta të shkaktuara të vrarëve, iu afruan kufomave të tyre dhe me gjakftohtësinë e gjakatarit profesionist, secili i shkrepën disa plumba në kokë, duke iu prishur dhe shëmtuar fytyrën.[18]

 Automjeti i përfaqësisë greke arriti në vendin e gjëmës pasi ishte kryer gjakësia dhe gjakëpirsit ishin mërguar. Njësia ushtarake greke që ndodhej 10min. më tej, “mundi’’ të arrinte atje pas një ore e ca. Kurse njoftimi për gjëmën e Zhepës u dha në Janinë në orën 14:00, për shkak se “ishte prishur lidhja telefonike”. Dhe ç’ishte edhe më keq se lajmi i gjëmës së sapopërmendur konsullit Italian në Janinë, Leveranit iu njoftua vetëm pas orës 15:00, nga korofillak komandanti i qytetit. Leverani me anë të një tejshkrimi ia bëri ngutësisht të njohur M.P.J. italiane dhe vetë kryeministrit, Benito Musolinit. Kufoma e gjeneral Enriko Telinit dhe të vrarëve të tjerë u shoqëruan detyrimisht në formë nderimi nga një battalion i ushtrisë greke deri në Prevezë, nga u mbartë për në Itali me një avullore luftarake italiane. Kurse ajo e Thoma Kravarit u zbrit në Sarandë e prej andej u dërgua në vendlindje, Leskovik.[19]

Rreth përgatitjeve të pushtetarëve kr.a.-f. eprorë për zhdukjen e gjeneral  Telinit ka shumë  të dhëna burimore të shkruara e gojëdhëna; një prej këtyre të fundit është edhe kjo që vijon: “Kur komisioni i asfalisë greke u mblodh në Athinë, nënkolonel Boçari tha: Kufiri vendoset si do Italia e jo si duam ne. Që të mos bëhet kjo punë si ka nisur, Telini do vrarë.”[20]

Në protokollin e shoqërisë veriepirote në korfuz të kapur nga njësia e ushtrisë italiane e zbatuar atje më datë 28.08.1923, shënohej se gjeneral Enriko Telini me shokë ishin vrarë nga një çete prej 7-vetësh me veshje ushtarake, por pa shenja në kapelë. Nga dëshmitar të atëhershëm dhe të më vonshëm paditet një çetë e përbërë nga gjakatarët e njohur Koço Memo, Jan Vançi, Harilla, Vasil Kollovoi, vllezërit Jan e Thimjo Rexho dhe një i quajtur Senica.

Lajmi mbi vrasjen e gjeneralit Enriko Telinit iu njoftua më 28.08.1923 edhe pjesëtarëve të K.K. që po vendosnin piramidat nga 3-bashkimi i kufirit (Prespë) e deri në Qafë të Prushit. Lajmi i bëri përshtypje aq të thellë sa, sipas major Ali Erëbarës, përfaqësues i qeverisë shqiptare në K.K. me Jugosllavinë, nënkoloneli anglez Gills “me gjithë gjakftohtësinë e racës dhe përmbajtshmërinë e detyrës së tij nuk mundi ta mbante veten nga thënia e fjalës:” grekërit.[21]

Për të zbuluar fajtorët, K.A. ngriti një komision të posaçëm hetimor me kryetar kolonelin japonez të drejtësisë, Shiboja dhe anëtarë  përfaqësues të qeverive angleze, franceze e italiane.[22]

Me të arritur Komisioni në vend-vrasje të gjeneral Enriko Telinit dhe shoqëruesve të tij, koloneli japonez Shiboja nxori koburen dhe shtyu në ajër dy herë. Ushtarët e një njësie greke që ishin vendosur atje, afër brenda pak minutave u gjendën atje dhe e rrethuan Komisionin. Atëherë koloneli japonez tha: “Hetimi mbaroi”. Kur pjestarët e tjerë të habitur e pyetën ai u përgjigj: “kur krismat e dy të shtënave revolveri u dëgjuan nga ushtarët, si është e mundur që qindra të shtëna pushkësh nuk u dëgjuan prej tyre ?!”[23]

Gjendja u acarua së tepërmi, pasi qarqet shoviniste greke organizuan vrasjen e gjeneralit italian Telini dhe anëtarëve të Komisionit Ndërkombëtar për përcaktimin përfundimtar të kufirit, duke dashur të fajsojnë Shqipërinë. Disa ditë më vonë italianët e pushtojnë Korfuzin. Më 31 mars 1923, Konfereca e Ambasadorëve e deklaruan fajtor të krimit qeverinë greke dhe e ngarkuan me përgjegjësi.[24]

Pushtetarët e plotfuqishëm evropianë me sëpatat e veta mëkatare e cunguan tmerrërisht dhe e shëmtuan keqas trungun tokësor kombëtar shqiptar.[25]

Si më parë në vitet 1878 dhe 1881 përfaqësuesit e Fuqive të Mëdha Evropiane të mbledhur në kongresin e mallkuar të Berlinit dhe në Konferencën e nëmur të Stambollit, me gjykimet e tyre të shtrembëra dhe me vendimet e veta të mbrapshta  ata e shkurtuan trungun kombëtar shqiptar. Kështu nga trungu tokësor kombëtar shqiptar ata që rrëmbyen, ua falën shërbetorëve të tyre: kr.e.-n serbë me gjithë krahinën tokësore shqiptare malëziase dhe kr.a.f. Kurse në vitet 1913 e 1923, me po ato sëpata trangut tokësore kombtarë shqiptare i shkëputën dhe krahina të tjera. Ç’ishte edhe më keq se fqinjëve grabitqarë iu dhanë ato pjesë të vendit që përbënin burimet kryesore të jetesën për gjithë kombin: fusha e Kosovës dhe qendrat më të rëndësishme tregëtare, si Prizreni, Prishtina, Peja, Gjakova, Mitrovica, Dibra, Manastiri, Tetova etj. Ju dhanë kr.e.n. serbë; portet më të rëndësishme siç ishin ata të Sallahorës, Prevezës, Pargës, Vlorës, Gumenicës, Tivarit, Kotorit etj. Ullishtet e agramishtet e pambarim të Grikëhorrit, “Gropës së Kuçit”, Pargës, Prevezës, Korfuzit etj., kullotat dimërore pa fund e pa anë të Çamërisë, më të vyerat dhe më të mëdhat në mbarë vendin. Qyteti Janinës (kryeqytet i Jugshqipërisë) kryeqendra dhe krenaria e zejtarisë kombëtare shqiptare iu dhanë kr.a.-f. Duke bërë fjalë për gjëmën pa krahasim të lemeritshme që pësuan shqiptarët dhe Shqipëria për faj të thertoreve të plotfuqishme europiane, i shquari Dr. Hovrat Karl Paç ndër të tjera shënoi: “nga shkaku i padrejtë i caktimit të kufirit të saj që nuk mori parasyshë as përhapjen e popullit shqiptar e as nevojat e tij ekonomike. Shqipëria sot ka mbetur një rryp i ngushtë tokësor gjatë Adriatikut e Jonit.”  Thellëzimi i llahtarshëm që ju bë trungut tokësor kombëtar shqiptar ishte edhe ngjarja kryesore që shkaktoi mosmarrëveshjet, ngatëresat dhe gurgulenë aq të dhimbshme dhe aq dëmtuese të viteve 1913-1914, të cilat shpunë në prag të arsgjesimit përfundimtar edhe të pjesës të mbetur ende pa [26]  rënë nënë zgjedhën dhe robërinë e fqinjëve ballkanikë grabitqarë d.m.th. të asaj pjese në të cilën u ngrit shteti shqiptar.[27]

Më në fund më ngel të përsëris fjalët e zotri Hajredin E. Çeço dhe të tjerëve: “në emër të humanitetit, a ka mundësi të merrni parasyshë kërkesën tonë dhe ta ratifikoni këtë padrejtësi, e cila do të çoje në plotësimin e qëllimit të lartë dhe në eleminimin e një burimi të rrezikut botërorë? Në emër të drejtësisë që varet nga ju, a ka mundësi të shqyrtoni padrejtësitë e bëra kundër një populli që dëshiron vetëm hegjemoni kombëtare?”

 Një thirje të ngjajshme lëshoi shoqëria “Çamëria” edhe në mbledhjen e 7 prillit 1946 drejtuar nga kryetari i saj Hajredin E. Çeço. Në thirje thuhej: “Kërkojmë nga Aleatët: Kombet e Bashkuara, kthimin e krahinës së Çamërisë në gjirin e shtetit shqiptar.”[28]

Këtu kemi edhe  një fakt të  pamohueshëm se edhe pas mërgimit të Mbretit Shqiptar Ahmet Zogu dhe të  formimit të qeverisë së re në vitin 1939, të kryesuar nga Mustafa Kruja , se pretendimet teritoriale greke ndaj Epirit të Veriut (krahina e Çamërisë) dhe krahinave tjera të Shqipërisë së jugut, që jan sot e kësaj dite ende të  aneksuara nga grekët.

Në kuadër të kësaj strategjie në mënyrë permanente kanë qenë të inkuadruar edhe udhëheqësit serbo-sllav, të cilët në këtë rast paraqitnin pretendimet e tyre territoriale për Shqipërinë e Veriut.[29]

Me këtë rast më  23 tetor të vitit 1940 në Çamëri dhe në krahinat tjera të pushtuara  nga grekët në jug të Shqipërisë u ndez zjari i Luftës çlirimtare kundër  zgjedhës së huaj.

Për këtë arsye u zhvillua një aktivitet  i zgjeruar për regjistrimin e vullnetarëve që do të luftonin për mbrojtjen e tokave çame dhe krahinave tjera në jug të Shqipërisë të cilat edhe sot e kësaj dite kan ngelur të aneksuara  nga shteti grek.

Në këto aradha vullnetare ndër të parët që mënjëherë shkuan në front ishte Xhemë Hasa me vëllezërit e tij Musliun dhe Abdullain nga Gostivari[30]i Maqedonisë antike të Aleksandrit të Madh pasaardhës i Perandorisë Pellazgjike, trashigimtar pasardhës të së cilës janë Ilirët në trevat e Republikës së Maqedonisë dhe kuptohet gjithë teritori i saj dhe pjesës së pushtuar nga grekët të krahinës së Maqedonisë në shtetin e sotshëm grek.

Për një kohë të shkurtër Xhemë Hasa u dëshmua si një trim i rallë .

Në xhdo drejtim të frontit që nisej, prapa s'kthehej; para tij barbari grek ikte si pa kokë. Në çdo front me ushtarët e vetë dilte fitimtar, dhe me këtë aftësi të shkëlqyer strategjike dhe trimërie të pa shoq, u kuptua se Xhema është një shqiptar i Maqedonisë[31] të Aleksandrit të Madh (Lekës).[32]

Me sukseset e tija të mëdha nëpër fronte të ndryshme e meritoi dhe ju nda grada e Majorit.[33].

Aradha e tij u bë me nam e në zë për shkathtësitë luftarake në fushbetejat e ndryshme që mori pjesë ajo. Ajo shërbeu edhe për aradhat tjera si shembull se si duhet të luftohet për të mbrojtur atdheun.

Shkathtësinë ushtarake dhe trimërinë e tij e vërejtën edhe udhëheqësit ushtarak të shteteve të Ballkanit, por sidomos mirënjohje i shprehu populli i vet, duke i thurrur dhe këngë trimërie, që edhe sot e kësaj dite këndohen:

                                    “Kush lufton me grek barbarin,

                                    Kryetrimi Xhemë Gostivari,

                                    Bini djem këtij grek barbari,

                                    Pastaj i kthehemi këtij serb barbarit”.

Nga syzheu i kësaj strofe del sheshazi se lufta në krahinën e Çamërisë dhe krahinave tjera të Shqipërisë së jugut “ të aneksuara nga greqia ’’ se ishte luftë e imponuar; se asaj në tokë të saj, nuk i nevojiteshin as grekët as sllavët.

Trimi që u bë me famë në këtë luftë, Xhemë Hasa u plagos rëndë, por organizmi i tij i shëndoshë nuk kishte nevoj për dergjie të gjatë. Shpejt u shërua dhe u kthye në radhët ushtarake. Në këto beteja ushtria greke pësoi disfatë të rëndë dhe u zbraps. Lufta përhapej në Ballkan dhe Evropë, kurse Xhemë Hasa mbeti oficer aktiv në ushtrinë e Ballit Kombëtar, por tani me një përvojë më të madhe dhe me një mjeshtri më të përsosur ushtarake, ngase ishte i kalitur në shumë beteja  luftarake.[34]

Për trimërinë dhe lavdinë e popullit shqiptar ka shkruar një letër edhe Papa Inoçenti XI me rastin e botimit të një harte të Shqipërisë së epërme (Maqedonia) nga Xhakomo Kontelit nga Vinjola e Italisë dhe pas miratimit me privilegjin e Papa Inoçenti në vitin 1689[35], drejtuar Gjon Françesk Albanit, kur ky ishte në detyrën e lartë të sekretarit të Shkresave (Bulave) të Papa Inoçentit XI. Kurse në vitin 1700 Gjon Françesk Albani u zgjodh Papë me emrin Papnor Klementi i XI Albani.[36]

Në letrën e tij Papa Inoçenti shkruante: "Të shkëlqyerit e të përndriturit Zoti administratorë të denjë për shumë lavdi, imzot Gjon Françesk Albanit, sekretar i zyrës së Shkresave të Papës. Disa shekuj më parë Shqipëria qante largimin e bijëve të vetë më të ndritur dhe të heronjëve, që deri në atë kohë e kishin mbrojtur prej barbarëve. Tani që ju Zot i shkëlqyer jeni i përkushtuar, ajo po lehtësohet pjesërisht, duke kujtuar se, midis atyre luftëtarëve të famshëm kanë qenë Filipi i II, Aleksandri i Madh dhe Gjergj Kastrioti prej familjeve fisnike shqiptare"[37]

Zotri Kofos, i cili është një studiues me autoritet i marrëdhënieve ndërkombëtare të Greqisë, i njeh edhe politikës greke njëfarë mëkati për nivelin e ulët të marrëdhënieve me Shqipërinë. Pra ai e minimizon shumë përgjegjësinë e saj. Ai pohon se ”mbajtja nën kontroll e çështjës së Epirit të Veriut nga Këshilli i Ministrave të Punëve të Jashtme” ose vazhdimi i gjendjes së luftës, e cila, sipas ligjit grek, kishte mbetur në fuqi edhe pas vendosjes së marrëdhënieve shqiptaro-greke, ishin ende çështje me efekt emocional të madh, që ndikonin në politikën e Greqisë ndaj Shqipërisë. Ai pranonte se, megjithëse , qeveritë greke, pas Juntës, nuk kishin propaganduar pretendimet teritoriale kundrejt Shqipërisë, shqiptarët dukej se dyshonin ngaqe mos-heqja e “gjendjes së luftës” , në mënyrë implicite e linte hapur çështjen teritoriale. E vërteta është se, mbajtja e ligjit të luftës me Shqipërinë, mosnjohja e kufijve të Shqipërisë me Greqinë dhe mbajtja e pretendimit grek në axhendën e Këshillit të Ministrave të Jashtëm të katër Fuqive të Mëdha, nuk ishin vetëm “çështje me efekt të madh emocional”, por akte themelore politike dhe juridike, që përbënin boshtin e politikës greke ndaj Shqipërisë. Prandaj, shqipëtarët, jo vetëm dyshonin, por me të drejtë ishin të bindur se politika greke nuk i kishte ndryshuar aspak objektivat dhe qellimet e saj ekspansioniste ndaj trevave shqiptare. Për këtë arsye, ata mendonin se ajo përbënte nje rrezik të madh për integritetin, pavarësinë dhe vetë ekzistencën e shtetit shqiptar. Pra pretendimi grek për Shqipërinë e Jugut mbeti deri në fund të viteve 80, por edhe më vonë, një pengesë bllokuese për zhvillimin e marrëdhënieve normale dhe mirëkuptimin shqiptaro-grek.[38]  Këtu mund të cekim edhe aktivitetin e Federatës “Panepirote” të Amerikës, Kanadasë, Australisë  dhe i organizatave të tjera “vorioepirote” që u zgjeruan shumë në fundin e viteve 80-të, kur kriza e brendshme e regjimit komunist kishte arritur epogjeun e saj. Organizatat vorioepirote vazhduan të trumbetonin “çlirimin” e Shqipërisë së Jugut dhe po përpiqeshin ta paraqisnin minoritetin[39] grek, si një objekt special të persekutimit nga ana e regjimit, duke i dhënë atij një madhësi e shtridhje gjeografike fantastike e aspak reale. Edhe në këto çaste,   emigracioni politik shqiptar, organizatat e tij kryesore, Balli Kombëtar, Legaliteti dhe grupet e tjera politike u konfrontuan ashpër me aktivitetin antishqiptar të  emigracionit grek. Ata kundërshtuan planet dhe propagandën shoveniste të tij. Këtë fakt e vinin në dukje dhe përfaqësuesit diplomatik shqiptar në OKB, të cilët, me gjthë këtë, vazhdonin ta shoqëronin aktivitetin e tyre kundër propagandës greke me sulmin edhe kundër emigracionit politik shqiptar. Kështu, në vitin 1989 misioni i Shqipërisë në OKB i raportonte Tiranës. “Është fakt se, deri më sot në asnjë rast nuk është evidentuar përputhje e bashkërëndim i veprimtarisë propaganistike të rretheve të mërgatës politike shqiptare me atë të organizatës “vorioepirote”. Por në të  kundërt ata janë konfrontuar ashpër me të dhe, më larg akoma, propaganda e tyre vazhdon t’i  bjerë këmbanës për marrjen e Çamërisë dhe të Kosovës, duke kundërshtuar planet e qarqeve shoviniste greke”.[40] 

TETOVË, 2007