rmt                                                                                                                                                                                                                        

Filozofi

Letėrsi

Krijimtari Poetė tė rinj Gojėdhana Shqyrtime Lojėra flash Kush jemi  

Ballina

Shkrimtarė Shqiptarė

Histori Kombėtare

Rilindja

Letėrsia Bejtexhiane

Shkrimtarė tė huaj 

Nobelistėt

Foilozofėt Anglofonė

Filozofėt Arabė

Filozofėt e Lindjes

Filozofėt Frankofonė

Filozofėt Gjermanofonė

Filozofėt Grekė

Filozofėt Romakė

Sofizmi

Stoicizmi

Fjalor

Intervista

Portrete tė dalluara

Promovime, Pėrkujtime

Arkivi

Laureta Miftari:



Lidhje tė jashtėme:

Shah - Chess
Cartoon
Le Blog de Nicole.K



Semi HEBIBI:  ĒĖSHTJA ĒAME 1913 - 1945

(V)

NGRITJA E SHKOLLAVE SHQIPE NĖ ĒAMĖRI

Emėrimi i mėsuesve pėr gjuhėn shqipe shkaktoi prishje marrėdhėniesh (ose tendosi mosmarrėveshjet qė tashmė ekzistonin) nė radhėt e vetė ēamėve, gjė e cila kishte si pasojė qė nė muajt e parė tė vitit 1936 shfaqjen e dy rrymave:

E para, e cila pėrfshinte pjesėn mė tė pėrmbajtur tė cilėt udhėhiqeshin kryesisht nga myftilerėt e Filatit dhe Paramithias, e cila duket se pranoi zgjidhjen e emėrimit tė mėsuesve tė gjuhės shqipe nė shkolla, duke i pėrqėndruar kundėrshtimet e saj nė ēėshtjen e pėrzgjedhjes sė personave; dhe pėr kėtė ēėshtje ekzistonte njė predispozitė bashkėpunimi me autoritetet greke.[1] Dhe rryma e dytė, e cila pėrfshinte pjesėn mė rebele qė drejtohej  nga grupi i Musa Demit dhe gjendej nė mirėkuptim tė drejtpėrdrejt me qeverinė shqiptare dhe shėrbimin diplomatik shqiptar nė Greqi, e hodhi poshtė zgjidhjen e emėrimit tė mėsuesve tė gjuhės shqipe nė shkollat greke dhe paraqiti kėrkesėn  pėr ngritjen e shkollave tė krishtera tė komuniteteve shqiptare, duke pasur si model shkollat e minoritetit grek nė Shqipėri, dhe pėrzgjedhjen e mėsuesve nga vetė ēamėt. Tė njėjtin pretendim kishin dhe banorėt e Filatit drejtuar qeverisė grek, nė shkurt tė vitit 1936[2], duke kėrkuar hapjen e shkollės private shqiptare, shpenzimet e sė cilės do tė pėrballoheshin nga vetė ata.

Ministria e Jashtme e Shqiprisė pranonte se pėrzgjedhja e mėsuesve nė shkollat greke nuk mund tė bėhej nga vetė ēamėt, sepse shkollat ishin shtetėrore dhe ata emėroheshin nga autoritetet greke. Ndėrkohė, me veprimet e duhura diplomatike do tė mund tė kėrkonte nga qeveria greke emėrimin e shqiptarėve si mėsues tė gjuhės shqipe. Kundėrshtimet e para pėr pėrēapjet e palės shqiptare u mirėkuptuan dhe qeveria greke tregoi gatishmėri nė emėrimin e mėsuesve me origjinė shqiptare; madje i kėrkoi myftiut tė Filatit Mehmet Zekiria tė propozonte emra personash, tė cilėt do tė kishin cilėsitė e duhura pėr ta kryer kėtė mision.

Mė tė shumta janė informacionet qė kemi nė dispozicion pėr vitin shkollor 1931-32: nė krahinėn arsimore tė Filiatit funksionin 9 kopshte dhe 9 shkolla fillore nė komunitetet myslimane tė pastra, si dhe 2 kopshte dhe 5 shkolla fillore nė shoqėritė e pėrziera. Nė to gjithsej mėsonin 211 djem dhe 163 vajza nė kopshte dhe 244 djem dhe 86 vajza nė shkollat fillore, tė gjithė me origjinė shqiptare. Nė krahinėn arsimore tė Paramithias funksionin 9 kopshte dhe 10 shkolla fillore nė komunitetet myslimane, si dhe 7 kopshte dhe 15 shkolla fillore nė komunitetet e pėrziera.[3]

Nė kėto shkolla arsimoheshin 164 djem dhe 71 vajza nė kopshte dhe 655 djem dhe 167 vajza nė shkollat fillore. Gjithashtu pėrmendet se nuk funksionin kopshte nė 16 komunitete myslimane dhe 9 nė komunitetet myslimane tė pėrziera, madje as shkolla fillore nė 2 prej tyre dhe nė 1 komunitet mysliman tė pėrzier, ndėrkohė qė ishin ndėrtuar ose ishin nė ndėrtim e sipėr 14 godina shkollore nė kėto komunitete myslimane.[4]

Pėr vitin shkollor 1934-35 mėsojmė se nė krahinėn e Paramithias  u arsimuan gjithsej, si nė komunitetet e pastra ashtu dhe nė ato tė pėrziera, 494 djem dhe 117 vajza, nga tė cilėt 289 nė kopshte dhe 322 nė shkollat fillore. Nė fshatrat myslimane, pėrqindja e arsimimit tė fėmijėve arrinte nė 55% pėr djemtė dhe vetėm 20% pėr vajzat, ndėrsa nė fshatrat e pėrziera pėrqindja ishte nė mėnyrė tė ndjeshme mė e lartė, pėrkatėsisht 80% dhe 75%. Gjithashtu, mėsues myslimanė qė jepnin mėsimet e fesė shėrbenin nė komunitetet e Karvunarit, Perdhikas, Katavothras, Mazarakias, Neohorit, Margaritit, Kurtesiut dhe Paramithias.[5]

Pėr vitin shkollor 1929-1930, kemi tė dhėna se nė 25 komunitete tė pastra myslimane shqiptare nė krahinėn e Paramithias funksiononin 10 kopshte dhe 9 shkolla fillore, nė tė cilat shkonin 235 fėmijė (213 djem dhe 24 vajza) dhe 362 nxėnės (351 djem dhe 11 vajza) pėrkatėsisht, shifra qė pėrfaqėsojnė vetėm 25% nga numri i pėrgjithshėm i nxėnėsve, tė cilėt duhej qė tė shkonin nė shkollė nė atė krahinė.[6]

Largimi i njė numri tė madh i nxėnėsve nga mėsimet i detyrohej kryesisht fanatizmit tė tyre fetar, veēanėrisht pėr sa i pėrkiste vajzave, dhe nė nevojėn e pjesėmarrjes sė fėmijėve nė punėt bujqėsore tė familjeve tė tyre. Nga ky kėndvėshtrim, karakteristik ėshtė fakti  se imazhi qė paraqiste shkolla fillore e Filatit, ku numri i nxėnėsve shqiptarė ulej ndjeshėm nė klasat mė tė larta (69 nxėnės nė klasėn e parė, 35 nė tė dytėn, 3 nė tė tretėn, 5 nė tė katėrtėn, 1 nė tė pestėn dhe asnjė nė klasat mė tė larta). Ky fakt bazohej, sipas kėndvėshtrimit tė mbikėqyrėsit, indirekt nė nevojėn e pėrballimit tė problemit tė mungesės sė arsimimit tė kėtyre fėmijėve, tė cilėt nuk merrnin as njohuritė bazė, duke marrė masa pėr tė mos synuar kėrcėnimin e prindėrve tė tyre, por dhe inkurajimin e tyre pėr tė tejkaluar zakonet dhe paragjykimet e vjetra pagane dhe me dėshirėn e tyre t’i dėrgonin fėmijėt e tyre nė shkolla.[7]


[1] Elevtheria Mandia, gazeta e pėrditshme“ABC”,Tiranė, 24 korrik 2006, fq. 15.
[2] Po aty.
[3] Po aty, fq. 16.
[4] Po aty.
[5] Po aty.
[6] Po aty.
[7] Po aty.

 

 

 


Horoskopi javor Kalendari historik
--------------------------------
Shkrimtarė bashkėkoh.  shq.

Abdylazis Islami
Albina Idrizi
Ali Daci
Ali Podrimja
Arif Molliqi
Azem Shkreli
Baki Ymeri
Bedri Dedja
Besnik Camaj
Bessa Myftiu
Brahim Avdyli

Bujar Plloshtani
Bujar Rama
Demir Krasniqi
Dh. Pojanaku
Din Mehmeti
Esad Mekuli
Hajdar Salihu
Haxhi Kraki
Hysen Kėqiku
Ibrahim Ibishi
Ibrahim Kadriu
Ibraim Qazimi
Imri Trena
Ismet Rashiti
Jeton Kelmendi
Kalosh Ēeliku
Kujtim Morina
Linditė Ramushi
Majlinda Rama
Mirela Sula

M. Blakaj
Naim Kelmendi
Nermin Vlora-F
Pal Sokoli
Rizah Sheqiri
Sabit Rrustemi
Sadik Krasniqi
Sevdije Rexhepi
Seveme Fetiqi
Sinan Sadiku
Shaban Cakolli
Shefqet Dibrani
Sulejman Mato
Vasil Tabaku
Vilhelme Vranari

Shkrimtarė 
shq. - gjysma e parė e shek. XX

Ali Asllani
Ernest Koliqi
Faik Konica  
Fan S.Noli   
Gjergj Fishta
 
L. Poradeci
Migjeni
Sterjo Spasse

Rilindasit

Asdreni 
Filip Shiroka
J. De Rada
Naim Frashėri  
Ndre Mjeda   
Sami Frashėri

Bejtexhinjt 

H. Z. Kamberi  
Muhamet Ēami   
Nezim Frakulla   Selejman Naibi
Tahir Ef. Lluka

Shkrimet e para tė gjuhės shqipe 

Gjon Buzuku