|
|
|
|
Shkreli
lindi nė Rugovė tė Pejės
ku edhe e kreu shkollėn fillore, mėtej nė Prishtinė vazhdoi
shkollimin e mesėm dhe diplomoi nė Fakultetin Filozofik, nė degėn
Gjuhė dhe Letėrsi Shqipe. Kryetar i Shoqatės sė Shkrimtarėve tė
Kosovės, drejtor i Teatrit Krahinor dhe njėherit themelues e drejtor i
Kosova Filmit. Me veprimtari
letrare filloi tė merret qė nga mosha mfajtė e re kėshtuqė nė moshėn
njėzet e tri vjeēare botoi vėllim e parė me poezi "Bulzat",
kurse nė vitin vijues duel nga shtypi romani
i mrekullueshėm "Karvani
i bardhė". Kronologjia e botimeve vazhdon
me "Engjujt e rrugėve" (1963), me dramėn
"Fosilet" (1968), "E di njė fjalė prej guri "
(1969), "Nga bibla e heshtjes" dhe "Sytė e Evės"
(1975) ; "Pagėzimi i fjalės" (1981), "Varri i
qyqes" (dramė 1983), "Nata
e papagajve" (1990), "Lirikė me shi" (1994) dhe pas
vdekjes (1997) ju botua dorėshkrimi dorėshkrimi "Zogj dhe gurė". Qė nė
hapat e para tė krijimtarisė letrare, Shkreli rrezatoi njė ndryshim
nga shabllonet e letėrsisė shqiptare tė pasluftės nė trojet
shqiptare jashtė shtetit amė (ishte i pamundshėm njė ndikim nė
viset e shtetit amė pėr shkak tė hermetizmit politiko -gjeografik dhe
kuturor). Fillimi
ėshtė krijimtari lirike ku vend kryesor zėnė vendlindja e tij,
natyra dhe njeriu i kėsaj ane. Vetė titujt e poezive tė kėsaj kohe (1950-1960) flasin pėr preokupimet dhe burimin lirik tė
poetit : "Bregu" , "Lumi", "Vdekja
e Malėsorit" dhe njė mori e tėrė poezishė lirike me tituj
tė kėsaj natyre, qė gjithėmonė nbjyroset me njė pasuri ndjenjash tė
papėrsėritshme qė nė kėtė kohė partizane, te shumė njerėz tė
pendės dhe artit kalonte nė neveri pėr publikun. Edhe nė prozė, Azemi bėri njė ndryshim prekės nė formėn e shtjellimit tė personazheve tė tij. Romani i parė i tij « Karvani i bardhė » u prit me njė interes tė mahnitshėm tė lexuesit shqiptar. Dyl Mehmeti ėshtė brum i gatuar me kujdes tė pashoq dhe ngrit gjallėrinė e prozės anemike shqiptare tė viteve nė fjalė. Ky roman, la mbėnė modėn soc-realiste tė blokut politik lindor duke involvuar pėr herė tė parė nė letėrsinė tonė, njė neoromantizėm tė tė lehtė e tė kulluar por jo tė pėlqyer nga regjimet nė fjalė. Pė sa i pėrket epokės tė poezisė do tė thosha tė virgjėr lirike tė tij, Shkreli sikur ngre dore nga butėsia e dashurisė sė njomė rugovase. Kėtu tani fillon njė gėrshetim i "emėrtimit" tė veprave me terminologji religjioze ("Dhjatė e re", "Psalm pėr Kosovėn".. Titujtė dhe dhe vragjet marrin nė momente, ngjyrė nganjeherė religjioze dhe nė disa raste duket njė kėrkim i tė shprehurit tė idesė me kombinime gjuhėsore sa biblike aq edhe ateiste. Nė vjershėn "Dhjatė e re", pėr shembull, nuk ėshtė e qartė se kemi tė bėjmė me njė figurė si antiteza apo me njė kėrkim tė vurjes nė pah tė pjekjes sė "mendimit tė mirė" ("Djalli e di se nė ē'vend..."). Nė fund par se tė ju propozoj tė shijoni nektarin e poezive tė Shkrelit, ju pėrsėris ndoshta atė qė keni lexuar mė shumė herė : Azemi ėshtė njė margaritar i letrave bashkėkohore shqiptare dhe vėndin e ka nė hierarkinė e poetėve mė tė spikatur tė literaturės sonė. |
|