Filozofia si shkencë e hershme mbi mendimin kritik, zhvilloi ecurinë progresive të njohjes intelektuale tek njeriu duke përmbledhur një sërë parimesh të unifikuara të njohjes, ku nëpërmjet arsyes dikton konceptet shoqërore dhe natyrore si ndryshim dhe njohje e përgjithshme mbi botën dhe ligjësitë e natyrës. Filozofisë i përgjigjet arsyeja e kulluar, dhe merret me problemet e përgjithshme në lidhje me çështje të tilla si njohja, ekzistenca, vullneti për të vërtetën, mendimet, bukurinë, vlefshmërinë, moralin, pasionet, gjuhën, ligjësitë e natyrës dhe drejtësinë. Filozofia shquan udhën prej ku adresohen pyetje të tilla si mistike nga ana e saj kritike, ku sistematikisht, dhe në mënyrë të përgjithshme priret në besimin për të arsyetuar argumentin në natyrë. Ka të bëjë me shqyrtimin e ligjeve të natyrës, si dhe nxjerrjen e njohurive intelektuale nga përvoja sistematike. Përvoja është mësim interaktiv i vullnetit për të ditur, e cila fitohet nëpërmjet arsyes së kulluar, dhe sistemit intelektual të të menduarit. Ndër joshjet e saj thelbësore për t’i shqyrtuar gjësendet dhe substancën në natyrë, domethënë nëpërmjet përvojës empirike, në radhë të parë kërkohet të zbërthehen joshjet e panjohura të shkakur deri te pasoja e materializuar të gjësendit në natyrë, gjithnjë në kuptimin e domosdoshëm të mendimit kritik. Joshjet thelbësore të gjësendit dhe substancës në natyrë mbeten sfidat e pakapërcyeshme në mes të vërtetës, besimit dhe argumentimit të tyre. Mirëpo, nëse arsyeja filozofike brenda ka gjykimin kritik të njohjes, atëherë çdo e metë dhe pasiguri e gjësendit dhe substancës në natyrë do të kthjellohen në shprehjen e të vërtetës dhe argumentit, pa u ndikuar nga joshja e panjohur e kësaj arene ku bindjet njerëzore rrallë përfundojnë me thelb tepër njerëzor.

Mendimi mbi të vërtetën është një koncept aq sa i lehtë, po aq dhe i ndërlikuar. Filozofia nëpërmjet arsyes dhe përvojës empirike të fituara në shqyrtimet e saja, tenton të zbërthejë joshjet e së vërtetës duke i vërtetuar me anë të arsyes së kulluar, dhe shoqëria më lehtë se kurdoherë të shohë gjendjen drejt ndryshimit të vazhdueshëm. Një të vërtetë mund ta hulumtojmë dhe vërtetojmë në rastin konkret duke dyshuar dhe futur studimet krahasuese midis së keqes dhe së mirës.

Që të besojmë një veprim psikik të shkaktuar nga njeriu, më parë duhet të kemi faktet dhe dëshmitë materiale. Faktet mund t’i sjellim nëpërmjet veçurive krahasuese të një veprimi të shkaktuar nga njeriu. Nëse faktet e nxjerra nga përvoja arsyetojnë veprimet psikike të njeriut, atëherë kjo do të thotë që ne mund të besojmë mbi një çështje të caktuar. Ekziston edhe plani i besimit hyjnor me bindjen për të arsyetuar një të vërtetë e cila është e pashmangshme dhe që fitohen nga ndërgjegja, si proces i logjikshëm për të besuar. Në këtë pamje hyn besimi në Zotin e vërtetë.

Mbi kuptimin e të argumentuarit një fakt apo një provë materiale na duhet të jemi të arsyeshëm dhe të njohim procedurën ligjore. Argumentimi mund të fitohet sipas një metodë arithmetike dhe juridike. Këtu kërkohet një njohje më e përgjithshme e gjërave si në formë logjike, ashtu dhe në atë analitike. Rasti duhet më parë të procedohet, pastaj të vërtetohet akti psikik në çfarë kushteshka qenë. Duke gjetur emëruesin e përbashkët të veprimit psikik dhe planit përfundimtar, atëherë arsyeja kërkon të fus gjykimin për të shpalosur të vërtetën e ekzakte. E vërteta derisa zbërthehet dhe hidhet në diskutim, atëherë argumenimi veçse qëllimi është arritur.

Në çdo pikëpamje të filozofisë ka njëfarë pike ku futet në meditim bindja e filozofit, dhe brenda bindjes shprehet motivi i vetë filozofit. Filozofia, si dashuria mbi mençurinë merret me pikëpamjet e përgjithshme të natyrës dhe ligjeve të saj, vullnetin si koncept i vetëm i njohur për njeriun nga ku motivon detyrimet njerëzore për të mirë. Vullneti në filozofi është koncepti i vetëm që u njoh në masë të përgjithshme te njeriu, sepse në njëfarë mënyrë në këtë botë të pashmangshme, vullneti mbeti forma e vetme e njohur për ne. Vullneti është gjëja për të cilën të gjithë ne mund të orientojmë intelektin tonë drejt urtësisë dhe ecurisë sonë iluministe. Prandaj ku po flasim për vullnetin për jetë, duhet të kemi parasysh se gjendja jonë mbetet nën drejtimin dhe orientimin tonë të përhershëm. Nëse nuk do ta kishim vullnetin në planin se, unë mund të bëj gjithçka, atëherë jeta jonë do të mbante një realitet krejt të hidhur. Vullneti në jetë dhe përvoja në procesin e të menduarit nxjerr faktet e njohjes mbi njohjen, ndërsa përvoja jonë na mëson udhën mbi edukimin estetik të natyrës së njeriut. Të gjitha njohuritë na vijnë nga përvoja. Asgjë në këtë botë nuk është e lindur, madje as idetë, as morali, as perceptimi gati se asgjë. Idetë, perceptimet, arsyeja, meditimi fitohen sipas një plani empirik. Në fillim mendja e njeriut ishte e zbrazët dhe pastaj me zhvillimin e sistemit të të menduarit, ajo nis të mendojë dhe të arsyetojë njohjen e natyrës sipas përvojës. Njeriu me rritjen e inteligjencës dhe aftësisë për të menduar filozofikisht orientohet që të përfitojë sa më shumë dituri, ndërsa me vullnetin fut bindjen se do të njohë ligjësitë dhe pikëpamjet e natyrës që na rrethon. Ky botëkuptim jep mundësinë e njohjes se në fund të fundit, filozofia na zbardh joshjet e të panjohurës së mendimit me anë të vullnetit empirik. Sa më shumë të zhvillohet ideologjia dhe mendimi te njeriu, aq më shumë filozofia synon të arsyetojë rendin shoqëror, dhe argumentojë rendin natyror të natyrës. Në fillim, te njeriu kemi  procesin e zhvillimit të mendjes dhe intelektit, pastaj kemi mendimin e fituar sipas planit empirik për të vështruar ligjësitë e natyrës me syrin kritik.  

Filozofia sipas teorisë së lashtë greke merret si dashuria mbi mençurinë ku sajon ngritje të theksuar të ndërgjegjes njerëzore, ku nëpërmjet arsyes vërteton dhe shquan kuptimin e të panjohurës. Shkenca e filozofisë mbetet një njohje e përgjithshme dhe një mendim i shtrirë në gjithë ekzistencën e botës. Filozofia ndahet në:

·        Filozofi që studion ligjësitë e natyrës

·        Filozofi analitike

·        Sistemi i të menduarit

NGA I NJËJTI AUTOR:

●Absurditeti i botës
●Bota si sprovë mistike
●Letra filozofike
●Politika
●Mbi artet
●Mbi vullnetin
●Skicë mbi filozofinë
●Shpirti



Ballina