rmt                                                                                                                                                                                                                        

Filozofi

Letėrsi

Krijimtari Poetė tė rinj Gojėdhana Shqyrtime Lojėra flash Kush jemi  

Ballina

Shkrimtarė Shqiptarė

Histori Kombėtare

Rilindja

Letėrsia Bejtexhiane

Shkrimtarė tė huaj 

Nobelistėt

Foilozofėt Anglofonė

Filozofėt Arabė

Filozofėt e Lindjes

Filozofėt Frankofonė

Filozofėt Gjermanofonė

Filozofėt Grekė

Filozofėt Romakė

Sofizmi

Stoicizmi

Fjalor

Intervista

Portrete tė dalluara

Promovime, Pėrkujtime

Arkivi

Laureta Miftari:



Lidhje tė jashtėme:

Shah - Chess
Cartoon
Le Blog de Nicole.K



 

Absurditeti i botės

  Shkruan:
Bujar Ploshtani
  Bota jo qė ėshtė njė mister i pashmangshėm, por dhe e pandryshueshme nė thelb. Sepse detyra e saj tė shmang pėrtej realitetit njerėzor ku aktet e drejtėsisė paraqiten nė kushte tė pa efektshme qė tė errėsojnė sytė ngado! Pėrballė kėtij amfiteatri, qė ėshtė absurditeti i botės duhet tė pėrballet njeriu. Pėrballjet e tilla qė, zakonisht janė tė domosdoshme dhe pėrbėjnė njė pjesė tė kushteve ironike, qė tashmė ne dimė qė janė nė thelb tė pandryshueshme. Pra njeriu, jo vetėm se duhet tė sfidojė, por edhe do t’i duhet tė fusė arsyen e pėrgjegjėsisė pėrgjatė ēdo varshmėrie psikike. Duhet tė jetė tepėr e vėshtirė pėr t’u realizuar arsyeja e tij drejt njė botėkuptimi njerėzor me synime pėrgjegjshmėrie. Mirėpo, pėrshtatja dhe tė gjykuarit me inteligjencė e njeriut nis tė zbatojė rregullin pėr tė vepruar psikologjikisht nė proceset e vazhdueshme tė kėsaj bote. Andaj, njeriu ėshtė i prirur t’i pėrshtatet ekzistencės transite, ngase ekzistenca e tij ėshtė transite nė thelb pėrballė kėtij realiteti misterioz. Pas njė absurdi qė na dikton bota, njeriu mbetet domosdoshmėrisht i pafajshėm, mirėpo, ai duhet tė fus njė sistem inteligjent qė ėshtė pėrvoja e arsyeshme pėr t’i shquar rastet sipas njė veprimi tė konceptueshėm. Pėrvoja nė kėsi rastesh ėshtė njė drejtim i ndėrgjegjshėm, por aspak pėr tė ndryshuar fatin gjer nė pamjen thelbėsore, domethėnė indiferencon veprimet e njeriut pėr tė mos rėnė brenda pasojės. Ky absurditet qė paraqitet ėshtė pasojė e ndėrtimit hermetik tė botės, qė ėshtė pėrcaktuar pa vullnetin dhe dėshirėn e njeriut, qė nė fakt, njeriu i ditur mund tė shpresojė pėr t’iu pėrshtatur kėtij hermetizimi absurd. Nėse bota nuk do tė qe absurde, atėherė njeriu do tė ndėrtonte me vullnetin e pėrhershėm njė veprim tė logjikshėm qė, vėshtirė se do tė pėrjetonte rrezikun e madh. E meta konkrete ėshtė se, bota ėshtė e krijuar sipas njė plani tė paramenduar, por qė njeriu, si krijesė e pafajshme erdhi pa vullnet, dhe qė kėtė vullnet e trashėgoi nga bota qė ėshtė paksa absurde shikuar nga veprimi dhe plani i pėrgjithshėm i ngjarjeve. Natyra e njeriut ėshtė e tillė qė tė ndikohet nga bota dhe ligjet qė e pėrbėjnė atė, prandaj nuk mund ta ndryshojė atė, sepse thelbi negativ i absurditetit e josh gjendjen e tij shpirtėrore. Sipas kėsaj, njeriu qė tė jetojė mbi imazhin e vėrtetė tė vetvetes dhe tė pėrcaktojė qėllimet e tij, nė radhė tė parė natyra e detyron tė krijojė kushtet mbi veprimin e ndėrgjegjes sė tij drejt lirisė individuale. Gjithsesi kjo lirshmėri e njeriut nga ana tjetėr tė imponon tė shmangėsh tė pamundurat e saj, qė janė ligjėsitė absurde bazuar nga misteri i realitetit tė ardhshėm, duhet tė shmangė rregullat e saj, qė tė ekzistojė i pavarur dhe mbi kėtė qėllim mjeti i tij kalon nė pėrgjegjshmėri morale. Veprimi i mendjes sė tij konsiston me aktin e pėrgjegjshmėrisė. Bota ėshtė e pamundur, prandaj nuk mund ta shmangėsh, aq mė pak ta ndryshosh nė parimet mistike ku ėshtė rregulluar me ligjin hyjnor tė Zotit. Bota si njė univers mistik i fshehur pas njė misteri tė pazakonshėm ndodhet nė qėllimet e tij mė tė larta tė mundshme, krahasuar me arsyen dhe virtytin e njeriut. Si rezultat i botės mistike tė fshehur pas njė misteri tė pazakonshėm, mbetet peng absurd i njeriut dhe ekzistencės sė tij transite.  Ideologjia e njeriut kėrkon shpeshherė tė vendosė njė Praxis philosophie, siē thoshte Karl Marks, por kur bota nė thelb ėshtė e pandryshueshme atėherė ēfarė duhet bėrė qė ta ndryshosh? Mendimi dhe Praxis philosophie ėshtė pėrpjekur tė ndryshojė gjendjen shpirtėrore, madje pozitėn intelektuale dhe shoqėrore tė njeriut, por e vėrteta qėndron se ėshtė e pamundur tė ndryshohet bota nė thelb, e cila do tė shėrbente si njė e mirė e pėrgjithshme. Bota, jo vetėm qė ėshtė absurde, por mbetet mizore dhe cinike! Bota si vullneti drejt forcės ėshtė pėrsėritja e herėpashershme e gabimeve tė njeriut duke e bėrė tė ndikohet nga ligjėsitė provokuese tė vetė botės, e cila e ka ēuar drejt lojės sė keqe. E drejta e lirisė njerėzore nga egoja imponuese e njerėzve tė rrezikshėm ėshtė parė si njė pushtet i fuqishėm ndaj tjetrit. Pikėrisht, jo se ligjėsitė absurde tė botės krijojnė paqartėsi pėr njeriun, por kėtu kemi tė bėjmė edhe me absurditetin e krijuar midis njerėzve. Absurditeti i botės ėshtė njė lojė e keqe qė stimulon tė bjerė brenda rrezikut tė ekzistencės njerėzore, ku zakonisht ndjenjat e njeriut pėrgatiten drejt shėrbimit tė pesimizmit si nxitje kundėr vullnetit pėr jetė. Mendimtarė dhe poetė kanė qenė mėsuesit e parė tė arsyeshėm ndaj shoqėrisė, tė cilėt kanė shkrirė njė pjesė tė ngritur tė veprimit tė mendjes sė tyre, me tė vetmin arsye pėr t’i shėrbyer kujdesit dhe tė mirės njerėzore. Duhet tė besojmė se drejtėsia ėshtė vetėm njė punė e ngatėrruar nė kėtė botė tė squllėt, ku padrejtėsia jehon nė mbarė Universin. Qė tė joshemi pas drejtėsisė dhe moralit, fillimisht do tė thotė tė njohėsh vetveten si urė pėrtej sė mirės, dhe rėndėsinė e krijimit tė Universit si njė urtėsi absolute e rregulluar me ligjin hyjnor tė Zotit! Meqė bota nuk na mėson pėrtej kufijve tė sė mirės, atėherė ligjet e Zotit sikur janė tė prirura ta ndihmojnė njeriun tė kuptojė absurditetin e botės duke futur njohjen dhe arsyen. Bota ėshtė njė pėrsėritje e vetvetes nė vetvete, duke vazhduar me njė lloj gjuhe tė pazakontė zbėrthen ēdo heshtje mistike me sfondin e forcės. Njeriu i zhytur nė veprimtari tė ndryshme jetėsore, gjithmonė joshet ndaj pėrpjekjeve pėr t’u pėrmbajtur nga ēdo rrezik qė mund tė vij nga e ardhmja, dhe parė nga ky vėshtrim, ai kėrkon tė mbisundojė tė pavėrtetėn dhe misterin, duke vlerėsuar brenda imazhit pėr tė vėrtetėn, e cila i jep besim dhe forcė.

Bota mbetet njė formė e vullnetit pėr pushtet ku njeriu trashėgon parimin pėr pushtet dhe forcė. Nganjėherė ne trajtohemi si njerėz indiferent gati pėr t’u shndėrruar nė njė metaforė e trishtė me bindjen kundrejt vetes. Tė ndikohesh nga ekzistenca e kėsaj bote e cila ėshtė pėrtej misteriozitetit, ku udha drejt ndryshimit tė saj ėshtė njė shprehje e brendshme e absurditetit me pėrmbajtjen e njė thelbi negativ, pa u ndryshuar. Ky absurditet i botės me siguri duhet tė jetė njė ēėshtje e forcės, dhe njė gjykim ndaj tė bukurės e tė mirės universale. Ngado qė ta udhėheqėsh mendimin drejt arsyes sė kulluar absurditeti mund tė jetė njė shkak i pakapėrcyeshėm i veprimtarisė tė paramenduar me kohė. Qė tė mund tė jemi syēelė dhe qė tė mund ta tejkalojmė paradoksin e botės qė na ėshtė imponuar pa dėshirėn dhe vullnetin tonė duhet pėrdorur mendimin, qė njeh realitetin e kėsaj bote qė i pėrshtatet njė plani tė detyrueshėm mbi nevojat tona tė pėrgjithshme. Njė ide drejt pėrshtatjes shpirtėrore apo njė ide drejt njohjes intuitive mund tė jetė njė udhė e kalueshme nga ky absurditet i botės.

Mendja      

Mendja ėshtė njė substancė ekzistuese ku nė mėnyrė tė pavarur mediton me anė tė ligjit mė tė thellė mendor. Pjesėn e menduar e bart tek truri, ndėrkaq truri e pėrcjell tek ndėrvetėdija dhe kėshtu mendimet ruhen qė mė pas mendja nis tė mendojė me pjesėn e vetėdijshme. Mendimet dalin nga meditimi i njė koncepti jetėsor, ndėrsa logjika i radhit nuancat e shprehjes drejt njė kuptimi tė  pėrshtatshėm e tė duhur, pastaj arsyeja ndihmon qė mendimi tė jetė i ngritur emocionalisht me formėn elokuente tė tė menduarit psikologjik. Tė dhėnat qė i kemi menduar gjatė gjithė procesit mendor barten nė pjesėn e ndėrvetėdijes, ku sipas studimeve psikologjike po shndėrrohet nė vendbanim pėr tė gjitha ndjenjat tona tė qenėsishme. Pasi t’i kemi mbledhur mendimet nga ndėrvetėdija, atėherė vetėdija nis punėn pėr t’i lexuar tė dhėnat, dhe nga ky proces mendja e njeriut priret drejt procesit tė tė menduarit. Psikika, ose vetėdija, ėshtė njė rregull i pėrcaktuar me ligj natyror, qė ėshtė atribut i sistemit tė tė menduarit. Mendja krijon ide, pastaj i pėrshtat ato, dhe kėshtu zhvillon mendime psikike qė gravitojnė drejt koncepteve shoqėrore. Mendja si koncept psikologjik rregullon nė tėrėsi unike tė gjitha njohjet reale qė janė tė arsyeshme, dhe nėpėrmjet vetėdijes frenon udhėt fiktive dhe irracionale qė mund ta orientojnė atė. Mendja na shėrben t’i njohim apo perceptojmė ngjarjet jetėsore me anė tė tė menduarit duke futur bindjen nė instanca intelektuale me shpresėn pėr tė kuptuar tė vėrtetėn, dhe tė mirėn universale krahas ēdo tė pavėrtete tė mundshme. Nga procesi psikologjik i mendjes krijohen akte psikike tė veprimit tė mendjes, ku ndėrgjegjja dhe vullneti bėjnė veprimin e mendjes te njeriu pėrgjatė tė menduarit. Sė pari, mendimi po nuk pati thelb, s‘ėshtė mė mendim, as ide, por njė shprehje pa logjik. Pikėrisht nga kėtu niset mendimi pėr tė pasur njė thelb, njė arsye, njė pikėpamje, ndryshe idetė tona nuk do tė viheshin nė vepra gjeniale. Nėse mendimi arrin tė jetė njė element i brendshėm pėrtej njohjes inteligjente, konsideron elementin e brendshėm pėr ta zgjuar nė sipėrfaqe dhe duke tentuar sa mė shumė qė tė jetė e mundur ta zbulojė dhe tė pluskojė tė vėrtetėn nė thelb.

Objektivat e mendjes duhet tė rrjedhin sipas kushtit tė domosdoshėm tė arsyes duke i reflektuar lėndėt dhe lėvizjet mekanike tė natyrės me mėnyrėn kritike, mėnyrė kjo qė ėshtė e moderuar pėr tė nxjerr nė sipėrfaqe pamjen e vėrtetė tė njohjes sė arsyeshme tė mendimit, kėshtu pra, duke u nisur prej shkakut te pasoja e pėrvojės shkencore. Qė tė kemi njė veprim tė domosdoshėm dhe logjik tė mendjes, fillimisht duhet tė kemi nė objekt shqyrtimi planin e metodės kritike e cila na ndihmon t’i diktojmė proceset e natyrės dhe pasojat rrjedhėse tė natyrės njerėzore. Sipas metodės kritike veprimi i mendjes mė shkoqur paraqet sensin e arsyes sė mendimit, duke mundur kėshtu tė udhėhiqet plani pėr veprimin e njohjes sė gjėsendeve dhe natyrės. Metoda kritike arrin tė shprehė gjendjen emocionale tė realitetit duke i menduar sensualisht veprimet para se tė vihen nė zhvillim konkret tė veprimit tė mendjes. Kjo metodė, nė radhė tė parė nxjerr kuptimin e arsyeshėm tė veprimit nė plan-veprim ku pėrshtypja e njohjes sė sigurt mundėson, dhe njėherit shmang ēdo preokupim tė metė e tė menduar negativisht. Kjo nismė ėshtė mjaft racionale, sepse metoda kritike arsyes njerėzore i mundėson tė qeverisė me veprimin e mendjes intelektuale, kėshtu i realizon nė kuptimin intuitiv marrėdhėniet e mendimit shkencor nė natyrė e shoqėri.

Shpeshherė lind pyetja si punon mendja e njeriut? Njeriu mendon me anė tė vetėdijes. Vetėdija ėshtė ngritja e mendimit nė stade tė njohura intelektuale, pasi mundėson mendimin tė jetė i pajisur sipas njė plani tė arsyeshėm dhe tė logjikshėm. Mendimi i arsyeshėm dhe i logjikshėm shquan idenė dhe parimet e njohjes njerėzore pėr njė ndryshim tė realitetit njerėzor. Nėse njeriu nuk trashėgon vetėdije nga urdhėri i njė Zoti bujar, atėherė vihet nė rrezik sistemi i tė menduarit nė plan tė vizionit edukues. Mendja e njeriut ėshtė akt i vullnetshėm qė buron nga instinktet mė tė larta tė njeriut, ku drejtohet nga plani intim i njeriut. Varėsisht sesi mund tė drejtohet puna e tė menduarit te njė qenie njerėzore, nė radhė tė parė vlen vullneti pėr tė menduar. Ky vullnet qė filozofikisht ka rrėnjėt nga dėshirat dhe mundėsitė e njeriut pėr ta drejtuar sipas njė efekti empirik. Duke e orientuar sistemin e tė menduarit pas njė vullneti pėr jetė. Nėse njeriu pėrcakton vullnetin pėr tė menduar njėsinė e mendimeve tė mira, ka pėr tė fituar ngjarje tė mira; por nėse njeriu pėrcakton vullnetin pėr tė menduar njėsinė e mendimeve tė kėqija, ka pėr ta fituar ngjarje tė kėqija. Kjo ėshtė njė rregull qė ne ia imponojmė ndėrvetėdijes. Nėse sistemin e tė menduarit e orientojmė nė punė misterioze duke mos arritur tė fusim nocionin e bindjes racionale, atėherė me gjithė mundėsinė reale do tė punojė sipas njė programi tė pakonceptueshėm, e cila me gjasė reale mund tė pėrfundojė nė dilemė mendimesh. Njeriu mendon me pjesėn racionale tė tė menduarit, ndėrsa me irracionalen ai bart tė gjitha ndjenjat dhe emocionet e mendjes, ku kjo e fundit shėrben si pjesė krijuese dhe kujtuese. Puna e mendjes sė njeriut ėshtė njė vepėr e inspiruar nga vullneti hyjnor i Zotit, ku ēdo mendim i njeriut i nisur nga arsyeja e vyer ėshtė njė vullnet i sė mirės sė tij, dhe njė udhė intelektuale e veēuar pėrtej sė mirės morale. Mendja e pajisur me virtyte tė larta njerėzore arrin mė lehtė tė shquajė veprimin e natyrės, njeriut dhe Zotit. Duke caktuar mendjen tė udhėhiqet pas gjykimit tė arsyes sė kulluar, natyra e njeriut do tė ishte ndėrtuar sipas skemės sė njė ekzistence tė lumturuar. Sepse tė njohėsh natyrėn dhe ligjet e saj nėpėrmjet arsyes sė vėshtruar, nė radhė tė parė njeriu ngadhėnjėn si harku i triumfit nė botė. Sipas arsyes sė kulluar, ai do tė gjejė veprimin diplomatik tė tė vepruarit krahas ēdo tė metė dhe joshjeje tė panjohur. Mendja, si veprim i njė sistemi inteligjent nxjerr nė sipėrfaqe gėzimin dhe vullnetin pėr tė jetuar sipas planit tė njeriut tė ditur.   

“Gjithēka qė lėviz, dhe ekziston”

Marr frymė, dhe prandaj unė lėviz. Po nėse nuk marr frymė, atėherė nuk kam se si tė lėviz. Prej kėtu del nė dritė pohimi: “Gjithēka qė lėviz, dhe ekziston”. 

Duke e ditur, tanimė falė mendimit tė Kanti-t pėr pohimin e “universit tė pafund”, vėrtetohet se nė univers tė gjithė trupat qofshin tė zjarrtė apo tė ngurtė rrotullohen rreth Sistemit Diellor, dhe nė njė mėnyrė tjetėr vjen argumenti qė dita-ditės universi zgjerohet prej njė pike tė vetme deri nė pafundėsi. Para se tė ndodhte Shpėrthimi i Madh nuk ka ekzistuar lėnda. Sipas mendimit hyjnor del mendimi, se nėse nuk ka ekzistuar lėnda, atėherė nuk ka ekzistuar energjia, koha, masa dhe lėnda. Toka dhe Qielli ishin tė ngjitura me njera-tjetrėn, me tėrheqjen e Qiellit dhe Tokės, ndodhi Shpėrthimi i Madh, i cili mundėsoi krijimin e lėndės, kohės dhe energjisė. Kjo ēon nė mendimin se nė kėtė botė nuk ka ekzistuar asgjė madje dhe rastėsisht, por gjithēka ėshtė e krijuar sipas njė paramendimi absolut qė vė nė lėvizje fizike gjithė jetėn njerėzore, planetet, satelitėt dhe ēdo trup tjetėr, qoftė tė ngurtė apo tė zjarrtė.

Universi zgjerohet prej njė pike tė vetme, madje falė tėrheqjes sė madhe nga gravitacioni lėviz gjithēka, por do tė qe kontradiktore nėse mendojmė se universi pa njė fillim tė vetėm vjen nga pafundėsia dhe se nuk niset nga vėllimi zero, atėherė sipas kėsaj hidrogjeni nė univers do tė zhdukej menjėherė dhe nė distancė tė pėrgjithshme do tė shndėrrohej vetėm nė helium. Tanimė, shkenca e sofistikuar krahas mendimeve materialiste nė univers gjithēka lėviz, edhe pse shumica e planetėve nuk konsiderohen pėr ekzistencė jetėsore, por janė tė detyruara tė bėjnė rrotullimin rreth boshtit tė vet. Ky rrotullim i tyre rreth boshtit kullon arsyen se “gjithēka qė lėviz, dhe ekziston”. Sipas njė pėrkufizimi Hyjnor, e gjithė kjo arsyetohet se Qielli ngrihet nga distanca e Tokės, dhe fillon tė zgjerohet pafundėsisht.

Po vazhduam udhėtimin tonė drejt Sistemit Diellor do tė hasim nė renditjen e planeteve, tė cilėt janė krijuar sipas njė paramendimi tė jashtėzakonshėm, ku secili rrotullohet rreth boshtit tė vet. Kjo vėrteton se universi dhe ekzistenca e botės ėshtė nė lėvizje tė vazhdueshme dhe tė pėrhershme.

Planeti Mėrkur bėn njė rrotullim tejet tė ngadalėsuar rreth boshtit tė vet dhe rreth Sistemit Diellor, madje dhe temperaturat jashtėzakonisht tė larta janė jashtė kushteve pėr ekzistencė jetėsore. Nxehtėsia pėrvėluese ku mendohet tė jetė me mijėra gradė, qė shkak pėr kėtė lloj nxehtėsie tė lartė ėshtė afėrsia e kėtij planeti me Diellin, ndėrsa ėshtė e konsiderueshme nė masė tė madhe mungesa e ujit, e cila njėherėsh mbetet edhe kusht themelor pėr  jetė tė gjallė. Kėtu ėshtė e papranueshme pėr logjikėn  e njeriut tė mendohet ekzistenca e njeriut.

Planeti Venera karakterizohet me valė tė nxehta tė Diellit, saqė nė gjendje normale duket si njė kupė vullkanike. Veēori tjetėr e paimagjinueshme pėr ekzistencėn e gjallesave mbetet atmosfera tejet e rėndė qė formohet nga shtresa e dendur e dioksidit tė karbonit, (CO2). Kjo shtresė e dendur e dioksid karbonit shkakton bakterie dhe parazite qė mund tė shkaktojė vdekjen dhe ngordhjen e ēdo gjallese.

● Planeti Mars ėshtė planet me bėrthamė tė kuqerremtė dhe me kratere tė thella si pasojė e pėrplasjeve tė meteorėve me sipėrfaqen e planetit. Ky planet ėshtė me pėrzierje helmuese tė gazrave, ku nė varshmėri tė gjithė pėrzierjes gjendet metani dhe dioksidi i karbonit, ndėrsa nė sipėrfaqen e kėtij planeti qė ėshtė menduar dhe hulumtuar pėr kushte ekzistenciale pėr jetė, nė thelb mungon uji dhe ka temperaturė tė ulėt, gjė qė, kjo temperaturė rrezikon ekzistencėn themelore tė qenieve tė gjalla.

● Planeti Jupiter pėr nga madhėsia mund tė jetė rreth 320 herė mė e madhe se Planeti Blu dhe e gjithė korja e truallit ėshtė nė gjendje tė gaztė, karakterizohet me temperatura tė ftohta sepse ndodhet larg Diellit, kėtu nuk ekziston as lėndė e as masė energjike, ngase fusha magnetike ėshtė e pakontrollueshme saqė vret ēdo lloj krijesė tė gjallė.

● Planeti Saturn ėshtė mjaft karakteristike pėr nga imazhi sepse ėshtė i dizajnuar pėrreth sipėrfaqes sė vet me unaza akujsh dhe shkėmbinjsh, ndėrsa temperatura atmosferike ėshtė mė e ulėt krahas Jupiterit, gjithashtu dhe ky planet ėshtė i papėrshtatshėm pėr jetė.

● Planeti Uran ėshtė kryesisht me pėrbėrje tė gaztė dhe me pėrzierje helmuese tė metanit, hidrogjenit dhe heliumit, kėtu mendohet tė ketė stuhira tė jashtėzakonshme qė formohen me shpejtėsira marramendėse dhe zgjasin me qindra vite.

Planeti Neptun nė krahasim me planetet tjerė ėshtė tepėr larg energjisė sė Diellit dhe mbetet pėrfundimisht njė planet i ngurtė, i akullt me temperatura jashtėzakonisht tė ulėta.

● Planeti Pluton ėshtė trupi mė i vogėl qiellor dhe mė i largėti nė Sistemin Diellor. Ky planet ėshtė tejet larg Diellit dhe nė tė shumtėn e rasteve mbetet i ngrirė dhe akull, vetėm nė raste specifike ndėrron gjendjen nė tė gaztė, nė raste kur gjatė rrotullimit rreth Diellit ndodhet afėr tij, ndėrsa temperatura ėshtė e papranueshme pėr mendjen e njeriut e cila arrin deri nė temperatura ekstreme tė ulėta.

● Planeti Blu ėshtė i pajisur me njė atmosferė karakteristike pėr tė gjitha qeniet e gjalla e cila krijon kushte pėr ekzistencė tė favorshme. Karakteristike nė planetin tonė ėshtė madhėsia. Nėse madhėsia do tė ishte mė e madhe atėherė forca tėrheqėse e Tokės do tė rritej, ndėrsa po tė ishte mė e vogėl, atėherė forca tėrheqėse e Tokės do tė zvogėlohej deri nė atė masė, saqė do tė shndėrrohej nė atmosferė vdekjeprurėse pėr qeniet e gjalla. Nė kėtė planet temperaturat janė stabile dhe gjendet nė njė pozicion tė mirėfilltė krahas planeteve tjera dhe Sistemit Diellor, ku temperaturat arrijnė rreth 55 dhe -25°C, (pėrjashtuar temperaturat nė polin e veriut dhe jugut tė cilat mund tė jenė mė tė larta). Kėto temperatura janė efektive pėr ekzistencėn nėntokėsore, nėnujore dhe mbitokėsore. Nė planetin tonė, qeniet e gjalla ushqehen me ujė dhe ajėr tė disponueshėm pėr jetesė dhe nėpėrmjet procesit tė ushqyerit, ndėrsa bimėt ushqehen me anė tė fotosintezės, me energjinė e Diellit. Tjetėr veēori e Planetit Tokė ėshtė se, relievi me mekanizmin absolut parandalon ēdo tentativė tė furtunave tė tmerrshme qė krijohen nga rrymat e ftohta dhe tė ngrohta detare. Ky planet blu, i quajtur Toka ėshtė mrekullia e vetė Zotit qė ka pėrshtatur ekzistencėn pėr jetė pėr tė gjitha qeniet e gjalla.

 

NGA I NJĖJTI AUTOR:

Absurditeti i botės
Bota si sprovė mistike
Letra filozofike
Politika
Mbi artet
Mbi vullnetin
Skicė mbi filozofinė
Shpirti



Ballina


Ballina                                                                                                                                                                                            Kreu i faqes