| |
Bota jo qė ėshtė njė mister i pashmangshėm,
por dhe e pandryshueshme nė thelb. Sepse detyra e saj tė shmang pėrtej
realitetit njerėzor ku aktet e drejtėsisė paraqiten nė kushte tė pa
efektshme qė tė errėsojnė sytė ngado! Pėrballė kėtij amfiteatri, qė
ėshtė absurditeti i botės duhet tė pėrballet njeriu. Pėrballjet e
tilla qė, zakonisht janė tė domosdoshme dhe pėrbėjnė njė pjesė tė
kushteve ironike, qė tashmė ne dimė qė janė nė thelb tė
pandryshueshme. Pra njeriu, jo vetėm se duhet tė sfidojė, por edhe do
ti duhet tė fusė arsyen e pėrgjegjėsisė pėrgjatė ēdo varshmėrie
psikike. Duhet tė jetė tepėr e vėshtirė pėr tu realizuar arsyeja
e tij drejt njė botėkuptimi njerėzor me synime pėrgjegjshmėrie. Mirėpo,
pėrshtatja dhe tė gjykuarit me inteligjencė e njeriut nis tė zbatojė
rregullin pėr tė vepruar psikologjikisht nė proceset e vazhdueshme tė
kėsaj bote. Andaj, njeriu ėshtė i prirur ti pėrshtatet ekzistencės
transite, ngase ekzistenca e tij ėshtė transite nė thelb pėrballė kėtij
realiteti misterioz. Pas njė absurdi qė na dikton bota, njeriu mbetet
domosdoshmėrisht i pafajshėm, mirėpo, ai duhet tė fus njė sistem
inteligjent qė ėshtė pėrvoja e arsyeshme pėr ti shquar rastet
sipas njė veprimi tė konceptueshėm. Pėrvoja nė kėsi rastesh ėshtė
njė drejtim i ndėrgjegjshėm, por aspak pėr tė ndryshuar fatin gjer nė
pamjen thelbėsore, domethėnė indiferencon veprimet e njeriut pėr tė
mos rėnė brenda pasojės. Ky absurditet qė paraqitet ėshtė pasojė e
ndėrtimit hermetik tė botės, qė ėshtė pėrcaktuar pa vullnetin dhe dėshirėn
e njeriut, qė nė fakt, njeriu i ditur mund tė shpresojė pėr tiu pėrshtatur
kėtij hermetizimi absurd. Nėse bota nuk do tė qe absurde, atėherė
njeriu do tė ndėrtonte me vullnetin e pėrhershėm njė veprim tė
logjikshėm qė, vėshtirė se do tė pėrjetonte rrezikun e madh. E meta
konkrete ėshtė se, bota ėshtė e krijuar sipas njė plani tė
paramenduar, por qė njeriu, si krijesė e pafajshme erdhi pa vullnet, dhe
qė kėtė vullnet e trashėgoi nga bota qė ėshtė paksa absurde shikuar
nga veprimi dhe plani i pėrgjithshėm i ngjarjeve. Natyra e njeriut ėshtė
e tillė qė tė ndikohet nga bota dhe ligjet qė e pėrbėjnė atė,
prandaj nuk mund ta ndryshojė atė, sepse thelbi negativ i absurditetit e
josh gjendjen e tij shpirtėrore. Sipas kėsaj, njeriu qė tė jetojė mbi
imazhin e vėrtetė tė vetvetes dhe tė pėrcaktojė qėllimet e tij, nė
radhė tė parė natyra e detyron tė krijojė kushtet mbi veprimin e ndėrgjegjes
sė tij drejt lirisė individuale. Gjithsesi kjo lirshmėri e njeriut nga
ana tjetėr tė imponon tė shmangėsh tė pamundurat e saj, qė janė
ligjėsitė absurde bazuar nga misteri i realitetit tė ardhshėm, duhet tė
shmangė rregullat e saj, qė tė ekzistojė i pavarur dhe mbi kėtė qėllim
mjeti i tij kalon nė pėrgjegjshmėri morale. Veprimi i mendjes sė tij
konsiston me aktin e pėrgjegjshmėrisė. Bota ėshtė e pamundur, prandaj
nuk mund ta shmangėsh, aq mė pak ta ndryshosh nė parimet mistike ku ėshtė
rregulluar me ligjin hyjnor tė Zotit. Bota si njė univers mistik i
fshehur pas njė misteri tė pazakonshėm ndodhet nė qėllimet e tij mė
tė larta tė mundshme, krahasuar me arsyen dhe virtytin e njeriut. Si
rezultat i botės mistike tė fshehur pas njė misteri tė pazakonshėm,
mbetet peng absurd i njeriut dhe ekzistencės sė tij transite. Ideologjia
e njeriut kėrkon shpeshherė tė vendosė njė Praxis philosophie, siē
thoshte Karl Marks, por kur bota nė thelb ėshtė e pandryshueshme atėherė
ēfarė duhet bėrė qė ta ndryshosh? Mendimi dhe Praxis philosophie ėshtė
pėrpjekur tė ndryshojė gjendjen shpirtėrore, madje pozitėn
intelektuale dhe shoqėrore tė njeriut, por e vėrteta qėndron se ėshtė
e pamundur tė ndryshohet bota nė thelb, e cila do tė shėrbente si njė
e mirė e pėrgjithshme. Bota, jo vetėm qė ėshtė absurde, por mbetet
mizore dhe cinike! Bota si vullneti drejt forcės ėshtė pėrsėritja e
herėpashershme e gabimeve tė njeriut duke e bėrė tė ndikohet nga ligjėsitė
provokuese tė vetė botės, e cila e ka ēuar drejt lojės sė keqe. E
drejta e lirisė njerėzore nga egoja imponuese e njerėzve tė rrezikshėm
ėshtė parė si njė pushtet i fuqishėm ndaj tjetrit. Pikėrisht, jo se
ligjėsitė absurde tė botės krijojnė paqartėsi pėr njeriun, por kėtu
kemi tė bėjmė edhe me absurditetin e krijuar midis njerėzve.
Absurditeti i botės ėshtė njė lojė e keqe qė stimulon tė bjerė
brenda rrezikut tė ekzistencės njerėzore, ku zakonisht ndjenjat e
njeriut pėrgatiten drejt shėrbimit tė pesimizmit si nxitje kundėr
vullnetit pėr jetė. Mendimtarė dhe poetė kanė qenė mėsuesit e parė
tė arsyeshėm ndaj shoqėrisė, tė cilėt kanė shkrirė njė pjesė tė
ngritur tė veprimit tė mendjes sė tyre, me tė vetmin arsye pėr ti
shėrbyer kujdesit dhe tė mirės njerėzore. Duhet tė besojmė se drejtėsia
ėshtė vetėm njė punė e ngatėrruar nė kėtė botė tė squllėt, ku
padrejtėsia jehon nė mbarė Universin. Qė tė joshemi pas drejtėsisė
dhe moralit, fillimisht do tė thotė tė njohėsh vetveten si urė pėrtej
sė mirės, dhe rėndėsinė e krijimit tė Universit si njė urtėsi
absolute e rregulluar me ligjin hyjnor tė Zotit! Meqė bota nuk na mėson
pėrtej kufijve tė sė mirės, atėherė ligjet e Zotit sikur janė tė
prirura ta ndihmojnė njeriun tė kuptojė absurditetin e botės duke
futur njohjen dhe arsyen. Bota ėshtė njė pėrsėritje e vetvetes nė
vetvete, duke vazhduar me njė lloj gjuhe tė pazakontė zbėrthen ēdo
heshtje mistike me sfondin e forcės. Njeriu i zhytur nė veprimtari tė
ndryshme jetėsore, gjithmonė joshet ndaj pėrpjekjeve pėr tu pėrmbajtur
nga ēdo rrezik qė mund tė vij nga e ardhmja, dhe parė nga ky vėshtrim,
ai kėrkon tė mbisundojė tė pavėrtetėn dhe misterin, duke vlerėsuar
brenda imazhit pėr tė vėrtetėn, e cila i jep besim dhe forcė.
Bota mbetet njė formė e vullnetit pėr pushtet
ku njeriu trashėgon parimin pėr pushtet dhe forcė. Nganjėherė ne
trajtohemi si njerėz indiferent gati pėr tu shndėrruar nė njė
metaforė e trishtė me bindjen kundrejt vetes. Tė ndikohesh nga
ekzistenca e kėsaj bote e cila ėshtė pėrtej misteriozitetit, ku udha
drejt ndryshimit tė saj ėshtė njė shprehje e brendshme e absurditetit
me pėrmbajtjen e njė thelbi negativ, pa u ndryshuar. Ky absurditet i botės
me siguri duhet tė jetė njė ēėshtje e forcės, dhe njė gjykim ndaj tė
bukurės e tė mirės universale. Ngado qė ta udhėheqėsh mendimin drejt
arsyes sė kulluar absurditeti mund tė jetė njė shkak i pakapėrcyeshėm
i veprimtarisė tė paramenduar me kohė. Qė tė mund tė jemi syēelė
dhe qė tė mund ta tejkalojmė paradoksin e botės qė na ėshtė
imponuar pa dėshirėn dhe vullnetin tonė duhet pėrdorur mendimin, qė
njeh realitetin e kėsaj bote qė i pėrshtatet njė plani tė detyrueshėm
mbi nevojat tona tė pėrgjithshme. Njė ide drejt pėrshtatjes shpirtėrore
apo njė ide drejt njohjes intuitive mund tė jetė njė udhė e kalueshme
nga ky absurditet i botės.
Mendja
Mendja ėshtė njė substancė ekzistuese ku nė
mėnyrė tė pavarur mediton me anė tė ligjit mė tė thellė mendor.
Pjesėn e menduar e bart tek truri, ndėrkaq truri e pėrcjell tek ndėrvetėdija
dhe kėshtu mendimet ruhen qė mė pas mendja nis tė mendojė me pjesėn
e vetėdijshme. Mendimet dalin nga meditimi i njė koncepti jetėsor, ndėrsa
logjika i radhit nuancat e shprehjes drejt njė kuptimi tė pėrshtatshėm
e tė duhur, pastaj arsyeja ndihmon qė mendimi tė jetė i ngritur
emocionalisht me formėn elokuente tė tė menduarit psikologjik. Tė dhėnat
qė i kemi menduar gjatė gjithė procesit mendor barten nė pjesėn e ndėrvetėdijes,
ku sipas studimeve psikologjike po shndėrrohet nė vendbanim pėr tė
gjitha ndjenjat tona tė qenėsishme. Pasi ti kemi mbledhur mendimet
nga ndėrvetėdija, atėherė vetėdija nis punėn pėr ti lexuar tė
dhėnat, dhe nga ky proces mendja e njeriut priret drejt procesit tė tė
menduarit. Psikika, ose vetėdija, ėshtė njė rregull i pėrcaktuar me
ligj natyror, qė ėshtė atribut i sistemit tė tė menduarit. Mendja
krijon ide, pastaj i pėrshtat ato, dhe kėshtu zhvillon mendime psikike qė
gravitojnė drejt koncepteve shoqėrore. Mendja si koncept psikologjik
rregullon nė tėrėsi unike tė gjitha njohjet reale qė janė tė
arsyeshme, dhe nėpėrmjet vetėdijes frenon udhėt fiktive dhe
irracionale qė mund ta orientojnė atė. Mendja na shėrben ti njohim
apo perceptojmė ngjarjet jetėsore me anė tė tė menduarit duke futur
bindjen nė instanca intelektuale me shpresėn pėr tė kuptuar tė vėrtetėn,
dhe tė mirėn universale krahas ēdo tė pavėrtete tė mundshme. Nga
procesi psikologjik i mendjes krijohen akte psikike tė veprimit tė
mendjes, ku ndėrgjegjja dhe vullneti bėjnė veprimin e mendjes te njeriu
pėrgjatė tė menduarit. Sė pari, mendimi po nuk pati thelb, sėshtė
mė mendim, as ide, por njė shprehje pa logjik. Pikėrisht nga kėtu
niset mendimi pėr tė pasur njė thelb, njė arsye, njė pikėpamje,
ndryshe idetė tona nuk do tė viheshin nė vepra gjeniale. Nėse mendimi
arrin tė jetė njė element i brendshėm pėrtej njohjes inteligjente,
konsideron elementin e brendshėm pėr ta zgjuar nė sipėrfaqe dhe duke
tentuar sa mė shumė qė tė jetė e mundur ta zbulojė dhe tė pluskojė
tė vėrtetėn nė thelb.
Objektivat e mendjes duhet tė rrjedhin sipas
kushtit tė domosdoshėm tė arsyes duke i reflektuar lėndėt dhe lėvizjet
mekanike tė natyrės me mėnyrėn kritike, mėnyrė kjo qė ėshtė e
moderuar pėr tė nxjerr nė sipėrfaqe pamjen e vėrtetė tė njohjes sė
arsyeshme tė mendimit, kėshtu pra, duke u nisur prej shkakut te pasoja e
pėrvojės shkencore. Qė tė kemi njė veprim tė domosdoshėm dhe logjik
tė mendjes, fillimisht duhet tė kemi nė objekt shqyrtimi planin e metodės
kritike e cila na ndihmon ti diktojmė proceset e natyrės dhe pasojat
rrjedhėse tė natyrės njerėzore. Sipas metodės kritike veprimi i
mendjes mė shkoqur paraqet sensin e arsyes sė mendimit, duke mundur kėshtu
tė udhėhiqet plani pėr veprimin e njohjes sė gjėsendeve dhe natyrės.
Metoda kritike arrin tė shprehė gjendjen emocionale tė realitetit duke
i menduar sensualisht veprimet para se tė vihen nė zhvillim konkret tė
veprimit tė mendjes. Kjo metodė, nė radhė tė parė nxjerr kuptimin e
arsyeshėm tė veprimit nė plan-veprim ku pėrshtypja e njohjes sė
sigurt mundėson, dhe njėherit shmang ēdo preokupim tė metė e tė
menduar negativisht. Kjo nismė ėshtė mjaft racionale, sepse metoda
kritike arsyes njerėzore i mundėson tė qeverisė me veprimin e mendjes
intelektuale, kėshtu i realizon nė kuptimin intuitiv marrėdhėniet e
mendimit shkencor nė natyrė e shoqėri.
Shpeshherė lind pyetja si punon mendja e
njeriut? Njeriu mendon me anė tė vetėdijes. Vetėdija ėshtė ngritja e
mendimit nė stade tė njohura intelektuale, pasi mundėson mendimin tė
jetė i pajisur sipas njė plani tė arsyeshėm dhe tė logjikshėm.
Mendimi i arsyeshėm dhe i logjikshėm shquan idenė dhe parimet e njohjes
njerėzore pėr njė ndryshim tė realitetit njerėzor. Nėse njeriu nuk
trashėgon vetėdije nga urdhėri i njė Zoti bujar, atėherė vihet nė
rrezik sistemi i tė menduarit nė plan tė vizionit edukues. Mendja e
njeriut ėshtė akt i vullnetshėm qė buron nga instinktet mė tė larta
tė njeriut, ku drejtohet nga plani intim i njeriut. Varėsisht sesi mund
tė drejtohet puna e tė menduarit te njė qenie njerėzore, nė radhė tė
parė vlen vullneti pėr tė menduar. Ky vullnet qė filozofikisht ka rrėnjėt
nga dėshirat dhe mundėsitė e njeriut pėr ta drejtuar sipas njė efekti
empirik. Duke e orientuar sistemin e tė menduarit pas njė vullneti pėr
jetė. Nėse njeriu pėrcakton vullnetin pėr tė menduar njėsinė e
mendimeve tė mira, ka pėr tė fituar ngjarje tė mira; por nėse njeriu
pėrcakton vullnetin pėr tė menduar njėsinė e mendimeve tė kėqija,
ka pėr ta fituar ngjarje tė kėqija. Kjo ėshtė njė rregull qė ne ia
imponojmė ndėrvetėdijes. Nėse sistemin e tė menduarit e orientojmė nė
punė misterioze duke mos arritur tė fusim nocionin e bindjes racionale,
atėherė me gjithė mundėsinė reale do tė punojė sipas njė programi
tė pakonceptueshėm, e cila me gjasė reale mund tė pėrfundojė nė
dilemė mendimesh. Njeriu mendon me pjesėn racionale tė tė menduarit,
ndėrsa me irracionalen ai bart tė gjitha ndjenjat dhe emocionet e
mendjes, ku kjo e fundit shėrben si pjesė krijuese dhe kujtuese. Puna e
mendjes sė njeriut ėshtė njė vepėr e inspiruar nga vullneti hyjnor i
Zotit, ku ēdo mendim i njeriut i nisur nga arsyeja e vyer ėshtė njė
vullnet i sė mirės sė tij, dhe njė udhė intelektuale e veēuar pėrtej
sė mirės morale. Mendja e pajisur me virtyte tė larta njerėzore arrin
mė lehtė tė shquajė veprimin e natyrės, njeriut dhe Zotit. Duke
caktuar mendjen tė udhėhiqet pas gjykimit tė arsyes sė kulluar, natyra
e njeriut do tė ishte ndėrtuar sipas skemės sė njė ekzistence tė
lumturuar. Sepse tė njohėsh natyrėn dhe ligjet e saj nėpėrmjet arsyes
sė vėshtruar, nė radhė tė parė njeriu ngadhėnjėn si harku i
triumfit nė botė. Sipas arsyes sė kulluar, ai do tė gjejė veprimin
diplomatik tė tė vepruarit krahas ēdo tė metė dhe joshjeje tė
panjohur. Mendja, si veprim i njė sistemi inteligjent nxjerr nė sipėrfaqe
gėzimin dhe vullnetin pėr tė jetuar sipas planit tė njeriut tė ditur.
Gjithēka qė
lėviz, dhe ekziston
Marr frymė, dhe prandaj unė lėviz. Po nėse
nuk marr frymė, atėherė nuk kam se si tė lėviz. Prej kėtu del nė
dritė pohimi: Gjithēka qė lėviz, dhe ekziston.
Duke e ditur, tanimė falė mendimit tė Kanti-t
pėr pohimin e universit tė pafund, vėrtetohet se nė univers tė
gjithė trupat qofshin tė zjarrtė apo tė ngurtė rrotullohen rreth
Sistemit Diellor, dhe nė njė mėnyrė tjetėr vjen argumenti qė
dita-ditės universi zgjerohet prej njė pike tė vetme deri nė pafundėsi.
Para se tė ndodhte Shpėrthimi i Madh nuk ka ekzistuar lėnda. Sipas
mendimit hyjnor del mendimi, se nėse nuk ka ekzistuar lėnda, atėherė
nuk ka ekzistuar energjia, koha, masa dhe lėnda. Toka dhe Qielli ishin tė
ngjitura me njera-tjetrėn, me tėrheqjen e Qiellit dhe Tokės, ndodhi Shpėrthimi
i Madh, i cili mundėsoi krijimin e lėndės, kohės dhe energjisė. Kjo
ēon nė mendimin se nė kėtė botė nuk ka ekzistuar asgjė madje dhe
rastėsisht, por gjithēka ėshtė e krijuar sipas njė paramendimi
absolut qė vė nė lėvizje fizike gjithė jetėn njerėzore, planetet,
satelitėt dhe ēdo trup tjetėr, qoftė tė ngurtė apo tė zjarrtė.
Universi zgjerohet prej njė pike tė vetme,
madje falė tėrheqjes sė madhe nga gravitacioni lėviz gjithēka, por do
tė qe kontradiktore nėse mendojmė se universi pa njė fillim tė vetėm
vjen nga pafundėsia dhe se nuk niset nga vėllimi zero, atėherė sipas kėsaj
hidrogjeni nė univers do tė zhdukej menjėherė dhe nė distancė tė pėrgjithshme
do tė shndėrrohej vetėm nė helium. Tanimė, shkenca e sofistikuar
krahas mendimeve materialiste nė univers gjithēka lėviz, edhe pse
shumica e planetėve nuk konsiderohen pėr ekzistencė jetėsore, por janė
tė detyruara tė bėjnė rrotullimin rreth boshtit tė vet. Ky rrotullim
i tyre rreth boshtit kullon arsyen se gjithēka qė lėviz, dhe
ekziston. Sipas njė pėrkufizimi Hyjnor, e gjithė kjo arsyetohet se
Qielli ngrihet nga distanca e Tokės, dhe fillon tė zgjerohet pafundėsisht.
Po vazhduam udhėtimin tonė drejt Sistemit
Diellor do tė hasim nė renditjen e planeteve, tė cilėt janė krijuar
sipas njė paramendimi tė jashtėzakonshėm, ku secili rrotullohet rreth
boshtit tė vet. Kjo vėrteton se universi dhe ekzistenca e botės ėshtė
nė lėvizje tė vazhdueshme dhe tė pėrhershme.
●
Planeti Mėrkur bėn njė rrotullim
tejet tė ngadalėsuar rreth boshtit tė vet dhe rreth Sistemit Diellor,
madje dhe temperaturat jashtėzakonisht tė larta janė jashtė kushteve pėr
ekzistencė jetėsore. Nxehtėsia pėrvėluese ku mendohet tė jetė me
mijėra gradė, qė shkak pėr kėtė lloj nxehtėsie tė lartė ėshtė
afėrsia e kėtij planeti me Diellin, ndėrsa ėshtė e konsiderueshme nė
masė tė madhe mungesa e ujit, e cila njėherėsh mbetet edhe kusht
themelor pėr jetė tė gjallė. Kėtu ėshtė e papranueshme pėr
logjikėn e njeriut tė mendohet ekzistenca e njeriut.
●
Planeti Venera karakterizohet me valė
tė nxehta tė Diellit, saqė nė gjendje normale duket si njė kupė
vullkanike. Veēori tjetėr e paimagjinueshme pėr ekzistencėn e
gjallesave mbetet atmosfera tejet e rėndė qė formohet nga shtresa e
dendur e dioksidit tė karbonit, (CO2). Kjo shtresė e dendur e dioksid
karbonit shkakton bakterie dhe parazite qė mund tė shkaktojė vdekjen
dhe ngordhjen e ēdo gjallese.
● Planeti Mars ėshtė planet me bėrthamė
tė kuqerremtė dhe me kratere tė thella si pasojė e pėrplasjeve tė
meteorėve me sipėrfaqen e planetit. Ky planet ėshtė me pėrzierje
helmuese tė gazrave, ku nė varshmėri tė gjithė pėrzierjes gjendet
metani dhe dioksidi i karbonit, ndėrsa nė sipėrfaqen e kėtij planeti qė
ėshtė menduar dhe hulumtuar pėr kushte ekzistenciale pėr jetė, nė
thelb mungon uji dhe ka temperaturė tė ulėt, gjė qė, kjo temperaturė
rrezikon ekzistencėn themelore tė qenieve tė gjalla.
● Planeti Jupiter pėr nga madhėsia
mund tė jetė rreth 320 herė mė e madhe se Planeti Blu dhe e gjithė
korja e truallit ėshtė nė gjendje tė gaztė, karakterizohet me
temperatura tė ftohta sepse ndodhet larg Diellit, kėtu nuk ekziston as lėndė
e as masė energjike, ngase fusha magnetike ėshtė e pakontrollueshme saqė
vret ēdo lloj krijesė tė gjallė.
● Planeti Saturn ėshtė mjaft
karakteristike pėr nga imazhi sepse ėshtė i dizajnuar pėrreth sipėrfaqes
sė vet me unaza akujsh dhe shkėmbinjsh, ndėrsa temperatura atmosferike
ėshtė mė e ulėt krahas Jupiterit, gjithashtu dhe ky planet ėshtė i
papėrshtatshėm pėr jetė.
● Planeti Uran ėshtė kryesisht me pėrbėrje
tė gaztė dhe me pėrzierje helmuese tė metanit, hidrogjenit dhe
heliumit, kėtu mendohet tė ketė stuhira tė jashtėzakonshme qė
formohen me shpejtėsira marramendėse dhe zgjasin me qindra vite.
●
Planeti Neptun nė krahasim me
planetet tjerė ėshtė tepėr larg energjisė sė Diellit dhe mbetet pėrfundimisht
njė planet i ngurtė, i akullt me temperatura jashtėzakonisht tė ulėta.
● Planeti Pluton ėshtė trupi mė i
vogėl qiellor dhe mė i largėti nė Sistemin Diellor. Ky planet ėshtė
tejet larg Diellit dhe nė tė shumtėn e rasteve mbetet i ngrirė dhe
akull, vetėm nė raste specifike ndėrron gjendjen nė tė gaztė, nė
raste kur gjatė rrotullimit rreth Diellit ndodhet afėr tij, ndėrsa
temperatura ėshtė e papranueshme pėr mendjen e njeriut e cila arrin
deri nė temperatura ekstreme tė ulėta.
● Planeti Blu ėshtė i pajisur me njė
atmosferė karakteristike pėr tė gjitha qeniet e gjalla e cila krijon
kushte pėr ekzistencė tė favorshme. Karakteristike nė planetin tonė
ėshtė madhėsia. Nėse madhėsia do tė ishte mė e madhe atėherė
forca tėrheqėse e Tokės do tė rritej, ndėrsa po tė ishte mė e vogėl,
atėherė forca tėrheqėse e Tokės do tė zvogėlohej deri nė atė masė,
saqė do tė shndėrrohej nė atmosferė vdekjeprurėse pėr qeniet e
gjalla. Nė kėtė planet temperaturat janė stabile dhe gjendet nė njė
pozicion tė mirėfilltė krahas planeteve tjera dhe Sistemit Diellor, ku
temperaturat arrijnė rreth 55 dhe -25°C, (pėrjashtuar temperaturat nė
polin e veriut dhe jugut tė cilat mund tė jenė mė tė larta). Kėto
temperatura janė efektive pėr ekzistencėn nėntokėsore, nėnujore dhe
mbitokėsore. Nė planetin tonė, qeniet e gjalla ushqehen me ujė dhe ajėr
tė disponueshėm pėr jetesė dhe nėpėrmjet procesit tė ushqyerit, ndėrsa
bimėt ushqehen me anė tė fotosintezės, me energjinė e Diellit. Tjetėr
veēori e Planetit Tokė ėshtė se, relievi me mekanizmin absolut
parandalon ēdo tentativė tė furtunave tė tmerrshme qė krijohen nga
rrymat e ftohta dhe tė ngrohta detare. Ky planet blu, i quajtur Toka ėshtė
mrekullia e vetė Zotit qė ka pėrshtatur ekzistencėn pėr jetė pėr tė
gjitha qeniet e gjalla.
|
|
NGA
I NJĖJTI AUTOR:
●Absurditeti
i botės
●Bota
si sprovė mistike
●Letra
filozofike
●Politika
●Mbi
artet
●Mbi
vullnetin
●Skicė
mbi filozofinė
●Shpirti
Ballina |