A e dini se ... (2)

...se Europa ka 13 vjet vonesë ndaj SHBA-s në shfaqjen e parë televizive me ngjyrëra. Gjermania është e para në Europë (gusht 1967) e pas saj janë Anglia dhe mandej Franca e cila emisionin e parë e transmetoi më 1 tetor 1967. Në këtë kohë, në Gjermani psh. në posesion ishin vetëm 1500 televizorë (color).
... sipas një konkursi ndërkombtar për mjekërr më të gjatë që mbahet çdo vjet, rekordi botëror që qëndron edhe sot, i takon Hans Langseth-it i cili mbante një mjekërr prej 5,33 metër. Ja teksti i vitit 1927: "Aktualisht, rekordi i gjatësisë së mjekrres i takon Hans Langseth-it ..." Rekordmeni norvegjez, ia dhuroi mjekrrën e tij Institutit Smithson në Washington (Smithsonian Institute, Washington).
U zbuluan një peshkaqen xhuxh (Squaliolus laticaudus), një breshkë zallërash, kërmij shumngjyrësh deti ... Në 2011, rreth 18 000 lloje të reja iu shtuan në 1.9 milion llojeve të identifikuara tashmë. Vetëm në vitin 2011, Akademia e Shkencave në Kaliforni ka identifikuar rreth 130 gjallesa të reja, kryesisht insekte, shumëkëmbësh, krustace, etj. Megjithë punën e bërë çdo vit, "sistematistët" nuk kanë frikë nga ndonjë papunësi eventuale: këta studiues të specializuar në klasifikimin e gjallesave, vlerësojnë se në planetin tonë jetojnë mes 8 mil. – 30 mil. lloje.
Bota për çdo ditë është e përfshirë nga mijëra dridhje sizmike por njeriu i ndjen vetëm një numër të vogël ; rreth 56.000 në vit. Me një fjalë, mikrodridhjet janë të panumërta e na zakonisht i ndjejmë vetëm tërmetet duke filluar nga magnituda 3. Në vit regjostrohen rreth 20 trëndje 7 shkallë Richter e më lartë .
Libri më i vogël në botë ka dimenzionet: 0.07 / 0.1mm dhe mban titullin «Teeny Ted From Turnip Town». Autor është artisti kanadez Malcolm Douglas Chaplin. Topografia është punim i arrijtur duke përdorur «bloqe» germash me parametra (zgjidhje) 40 nanometërshe (40 naometër është një miliardëta pjesë e metrit). Për leximin e librit duhet mikroskop elekronik sepse një klasik toleron nje rritje 1000x e kjo nuk është e mjaftueshme për lexim.
«Zonjushat e Avinjonit» (Demoiselles d’Avignon) e Pablo Picasso-s (piktor francez me origjinë spanolle nga Malaga, 1881 - 1973) që jetoi për një kohë në Barcelonë e banonte në Carrer d’Avinyó (Ruga e Avinjonit), njëra nga rrugët e « nxehta » të Barcelonës së asaj kohe e emëroi tablonë e vet El Burdel de Aviñón (1907), por emrin përfundimtar e morri gjatë një ekspozite që u mbajtë nëntë vjet më vonë. Kështu nga atëherë kjo tablo njihet me emrin aktual Demoiselles d’Avignon.
James Bond ka egzistuar me të vërtetë. Ornitologu amerikan James Bond është autor i një vepre mbi shpezët dalur më 1936. Më 1953, Ian Fleming i pasionuar për ornitologji, lexonte këtë vepër dhe aty lindi ideja për të quajtur agjentin e tij të ardhshëm James Bond (On Her Majesty's Secret Service).
Sir Giles Gilbert Scott më 1924, i inspiruar nga një varr familjar, konceptoi kabinën e kuqe aq të famëshme telefonike londineze. Ngjyrën e kuqe e morri se posta insistoi pasi kështu kabina dukej nga larg dhe ia vlente për raste urgjente. Varri që inspiroi konceptorin mund të vizitohet lirshëm e gjindet veri të Londrës. Aty pushon John Saone.
Erupcioni i Vullkanit Krakatoa që shpërtheu më 27 gusht 1883, qe aq i zhurmshëm sa bubullima e tij është dëgjuar në një largësi prej 4.800km largësi. Ky eksplodim u shënua me oscilime tä habitshme nga maregrafët në La Manche që paraqet distancën prj 18.000km. Për më tepër, është konstatuar një ndryshim klimatik në shkallë botërore se temperatura globale u rrit për 0,5° përgjatë pesë viteve vijuese. Sa për krahasim, shënojmë se ky shpërthim, prodhoi energji të barabartë me 13.000 bomba atomike të shpërthyera në Hiroshimë...
Asteroidi i parë u zbulua nga astronomi italian Giuseppe Piazzi më 1 kallnor 1801 (sot njihen rreth gjysëm milioni sish) nga qendra veshtruese në Palermo. Në ditarin e tij shkruan se ndriçimi i tij i dobët (magnitydë 8) e ngjyra që i ngjante asaj të Jupiterit e shtin të mendoj se ky s’është yll. Piazzi kështu besonte se zbuloi një planetë të re por nga kujdesi të mos thoshte pasaktësira publikoi se ka zbuluar një kometë të panjohur.
Sipas një studimi të botuar në revynë e njohur «Nature», Wikipedia është po aq e besueshme sa edhe «Britannica», enciklopedi kjo me famë në gjuhën angleze. Në të vërtetë, statistikat flasin për gabimet serioze ( të dhëna të gabuara, tituj të ndarë gabimisht ) dhe gjindet që në Britannica të ketë 123 për 120 000 artikuj kurse Wikipedia 162 por aty janë 2,8 million artikuj e kjo rritë mundësitë për gabime (përndryshe analizat janë bë mbi «eshantilone» të barabarta).
Njeriu gjer më vitin 2009, ka lënë në Hënë një "bërllok" objektesh artificiale prej 178 t. Përkundër kësajë ai nga atje solli në Tokë rreth 382 kg materje nëpërmjet të gjashtë misioneve të programit Apollo. Sondat ruse Luna 16, 20 dhe 24 bartën nga Hëna për në planetën tonë 326gr material.
Femra në Tyrqi fitoi të drejtën e votimit më 1930 kurse të drejtën për prezentim (kandidim) më vitin 1934. Sa për krahasim, në Francë femrës iu mundësua votimi prej nga shpallja e Republikës së IV. Pra ajo priti vitin 1944 më saktësisht 1945 kur filloi edhe efektivisht të votoj, që do të thotë 15 vjetë vonesë prej Tyrqisë.
Termi i parë WIKI rrjedh nga linja e autobusave nga aeroporti i Honolulu-t për në Hawaï. Kjo lidhet faktikisht me sajtin e emërtuar Wiki Wiki Web si alternativë për «quick web» e ideja e autorit lindi nga linja e parapërmendur që në të vërtetë në gjuhën hawaï do të thotë shpejt / i shpejt. Më vonë këtë term e murrën të gjithë sajtet e ndërtuara në principin wiki (psh. Wikipedia).
Terrori në Francë nuk terrorizoi vetëm pushtetarët e gjerathershëm dhe kundështarët e gjallë të Revolucionit por edhe të vdekurit e kahmotshëm. Viktimë qe Kardinali i famshëm Richelieu, (1585 – 1642) varrin e të cilit e shkatërruan, e gërmuan nga chapela dhe i hoqën kokën. Trupi (skeleti) u zhduk pa nam e nishan, ngelën vetëm eshtërat e fytyrës që kaloi dorë më dorë gjer më vitin 1866 dhe u rivendos përsëri në Sorbonne më 1896, në afërsi të varrit të parë.
Enciklopedia Sinoversalis daton nga koha e Imperatorit Jongle nga dinastia Ming. Ai urdhëroi më 1403, të shkruhet kjo vepër. Enciklopedia përbëhet nga 22 937 kapituj të shkruar në 11 095 tome. Mbi të punuan dy mijë dijetarë e trajtuan lëndë të ndryshme si astronomi, gjeografi, religjion (budizëm e taoizëm), çështje të përgjithëshme shoqërore, objekte me vlerë, artizanate etj. Për fat të keq, sot kjo pasuri e shkruajtur vetëm në tri egzemplarë, gjindet vetëm në një pjesë të vogël se pjesa më e madhe është demtuar ose nuk gjindet fare. Vepra është aq voluminoze dhe poqese lexohet një kapitull në ditë, do të duhen 62 vjet për ta kryer tërë veprën.
Në planin fillestar amerikan për borbardim atomik ishte qyteti Kyoto. Gjatë mbledhjes së Komitetit luftarak, Hiroshima ishte në plan të dytë por Sekretari i Luftës gjatë viteve 1940/45, Henry L. Stimson, duke njohur mirë pasurinë dhe vlerat kulturore të këti qyteti, e poashtu pasi ishte i lidhur sentimentalisht me këtë qendër se këtu pat kaluar muajin e mjaltit, insistoi që të bombardohet Hiroshima. Shkak me rëndësi ishte edhe fakti se pajtimi dio të jetë më i lehtë nëse nuk bombardohet ky qytet dhe ashtu u vendos. Kyoto u tërhoq nga lista…
Gogolpex është numër aq i madh sa që është e pamundur të shkruhet në formën e tij të gjatë pasi duhet të vëndohen më shum zero pas njishit se sa që ka atome në universin e zbuluar. Për ilustrim : Një gogol ka 100 zero (10100) e ky numër nuk është i krahasueshëm me asgjë sepse nuk egzistojnë për shembull një gogol egzemplarësh të diçkafit. Kurr flasim për gogolpex-in, ky numër shkruhet 10gogol Nuk ka tjetër mundësi se duhet rreshtuar më shum zero se atomet në gjithësi. Përpos kësaj veçorije, është karakteristike se firma Google dhe selia e saj e quajtur Googlples kanë marr emrin nga kjo fjalë angleze që e zbuloi një fëmi 9 vjeçar, nip i matematikanit amerikan Edward Kasner. Gjyshi i pat kërkuar të gjej një fjalë për një numër shum të madh e ai tha: «Gogol».
Numri 4 romak akoma me ditë të sodit nuk shkruhet gjithëmonë IV sepse e hasim edhe si IIII nëpër orë muri dhe orë dore luksi. (në foto: Rolex). Ky numër edhe quhet katërshi i orëtarit edhepse përdorimi i këtillë është shum më i vjetër se forma IV e pra shum më i lashtë se ora. Në të vërtetë sistemi numerik etrusk, nga ku e kanë bazën numrat romakë e shkruante në këtë mënyre e shum më vone ajo u shndërrua në IV. Mendohet se ndryshimi u bë për shkaqe të pamunit – dallimit më të lehtë sepse shpesh ngatërrohej me III-shin.
Æpyornis është shpendi më i madh tokësor që jetonte në Madagascar dhe i cili peshonte rreth 500kg. e arrinte lartësi gjer më 3m. Vezët e këtij shpendi kishin një diametër prej 20cm. dhe përbënin mesatarisht 8L që do të thotë se kjo ve është ekuivalente me mbi 160 vezë pule. Disa zbulime flasin se Æpyornis u zhduk në shek e X por ka indicione ai të jetë zhdukur nga fundi i shek. XIX. Fosile të vezëve gjinden akoma sot tek Mallgashët të cilit i përdorin për urne.
Elefanti është e vetmja shtazë që ka katër gjunj e përpos kësaj, është i vetmi ndër botën shtazore që nuk mund të kërcej asesi. Masa e tij nuk i lejon një shkëputje edhe më të vogël nga sipërfaqja sepse për të arritur këtë i duhen muskuj hiper të mëdhej e të fuqishëm. Kërcimi do t'ia thynte eshtërat gjatë hovit ose gjatë ramjes në tokë.
«Shtatë mrekullitë e botës» konsiderohen si të tilla pas suksesit që korri teksti i Filonit të Bizantit (nuk bëhet fjalë për retorin grek që jetoi p.e.r). Ky tekst njëherë i humbur, u rizbulua në kohën e Renesansës. Të gjitha mrekullitë janë nga trojet e Imperatorisë së Lekës Madh gjë që flet për njëanëshmërinë e Philonit pasiqë nuk rradhiti në listën e tij asnjë monument romak. Nga monumentet e cituara më i lashti është Piramida e Keopsit dhe njëherit i vetmi që ka ngelur në akoma në këmbë. Lista e fundit që u hartua në kohën moderne është ajo e vitit 2007 e cila u ngrit me votime nga ana e Seven Wonders Foundation. Gjashtë Mrekullitë e tjera të listës së Filonit janë : Fari i Aleksandrisë, Tempulli i Dianës në Efes, Mausoleu i Halikarnasit, Kolosi i Rodosit, Statuja e Zeusit në Partenon, dhe Kopshtet e Varura në Babilon.
Ndarja teritoriale në departamente në Francë daton nga 1665 kurse një ndarje e vërtetë administrave fillon nga Revoluvioni Francez kur edhe u përcaktuan kryeqytetet të cilat duheshte pa tjetër të jenë të arrijtëshme brënda një dite rrugëtimi me kuaj. Kjo ishte kushti kryesor për përcaktimin e kufijve të departëmenteve e kështu Franca u nda në 83 njësi teritoriale. Sot janë gjithësejtë 101 departëmente nga të cilët dy përtejoqeanike.
Largësia oficiale e garave në maraton (42,195 km) nuk ka të bëjë me betejen e Maratonit. Kjo distance është vendosur në vitin 1908 kurr garat e kishin pikë të nisjes kështjellën Windsor në Great White City Stadium. Koncepti i kësajë gare dihet se rrjedh nga legjenda mbi Fidipidin, mesagjer grek që vrapoi nga Maratoni në Athinë për të sjellur lajmin mbi fitoren kundër Perseve. Vërtetësia historike është e kundërthënëse sepse përmenden largësi të ndryshme nga historianë të ndryshëm. Plutarku që përmend Hercalides Ponticus flet për distancë që na e përkthejmë sot përafërisht ne 40km kurse Herodoti flet për rrugë Athinë – Spartë që është baras me 240km. Sidoqoftë grekët e lashtë garat e tyre i mbanin në mes të Maratonit dhe Athinës pra ata kishin një distancë prej rreth 40km.
Ora më e madhe në botë, nga fillimi i muajit të Agjërimit (2010) gjindet në Mekë. Fusha e saj ka një diametër prej 46m, (6 herë më e madhe se ajo e Big Ben-it në Londër) e dekoruar me ar dhe e vendosur në 400m. lartësi kurse kulla në të cilën është instaluar ora, ka një lartësi prej 601m. Të tërën do ta ndriçojnë rreth 21,000 ampula ngjyrë të bardhë e të gjelbër, e krejt kjo mund të shihet nga një largësi maksimale prej 30km. Njëri nga qëllimet e ngritjes së orës është rikëthimi i përcaktimit të kohës sipas Mekës e jo sipas Greenwich-it.
Pesha e baknotave të dollarit amerikan është 0,91gr. Sa për pasqyrim merrni 5 mil. dollarë në bileta prej 100$ do keni peshën pres 45kg. Ah, sa lehtë vrapojnë vjedhësit nëpër filma me valixhet e mbushura me milionat e grabitura.
Pizza e parë moderne u zbulua më 1889, nga Raffaele Esposito (dhe Maria Giovanna Brandi), në restaurantin e saj Brandi të Napolit. Kjo pizza është edhe më patriotike kurr dihet se ka ngjyrat shtetërore (flamuri) të Italisë: gjerlbër (bazilikë). bardhë (mozzarella) dhe kuq (tomate).
Mostra më e lashtë e kanabisit është gjetur në Kinë në provincën e rebele në brendi të Perandorisës së athershme. Kanabisi i zbuluar në një varr të Ksin Xhiangut peshonte 789gr. të përpunuar e të gatshëm për përdorim.
Pishina më e madhe në botë është ajo e Algarrabo-s në San Alfonso del Mar të Kili-t. Ajo ka një gjatësi prej 1013m e vëndë vënde mbërrinë thellësi gjer më 35m. Masa e ujit është 250.000m³ që do të thotë ekuivalenca e 50 pishinave olimpike.
Më 1870, Joseph-Louis Lambot ndërtoi një barkë me çimento të armuar për t'i ikur përplasjeve të ujit me drurin. Prova e parë u bë në liqenin lac de Besse-sur-Issole në Francë. Ky zbulim nuk pati sukses por i parapriu përdorimit masiv të betonit të armuar në ndërtimtari.
Në Angli, Muhamed (me të gjitha format e ortografimit) është emri më i shpeshtë që ju vëndohet fëmijëve e kjo, duke u nisur nga viti 2007. Pas tij rradhiten Jack e Thomas. Në vitin 2006 në vend të parë ishte Jack (6928), Mohammed i dyti (5991) kurse Thomas i treti (5921).
Fluturimi i parë mbi Atllantik u realizua më 1919 nga Albert C. Read. Të njëjtin vit, me datën 13 qershor John William Alcock et Arthur Whitton Brown arritën fluturim pa tokëzim me kohë prej 16 orë e 12 minuta. Tetë vjet më vonë mes 20 e 21 maj të vitit 1927, Lindbergh tejkaloi Atllantikun New York – Paris me kohëzgjatje prej 33h e 20min me avionin e tij « Spirit of Saint-Louis ». Ky fluturim është më i njohuri dhe merret si i pari transatlantik me siguri nga shkaku se vendnisja dhe vendarritja janë dy qytetet ndër më të njohurat në botë.
Rrokaqielli "Capital Gate" i ngritur në Abu Dabi (Emiratet arabe) është kulla me e pjerrët në botë. Pjerrtësi e saj është prej 18 shkallë, që do të thotë katër herë me e madhe se ajo e Kullës së Pizës në Itali Capital Gate ka 35 kate dhe është e lartë 160m. Pjerrtësia e saj është shënuar në librin e Guinness-it për rekorde në botë për vitin 2010 (Guinness world records).
Bumballa mund të jeton gjer më nëntë ditë pasiqë t’i pritet koka kur edhe vdes nga uria. Përndryshe naturalisti italian Giovanni Canestrini (1835-1900) ka vërejtur flutura që kanë fluturuar gjer më 18 ditë pas prerjes së kokës, bulktha (grillus campestris) që kërcejnë akoma të 13-n ditë si dhe mantis religiosa që jepte shenja jete të 14-n ditë pas prerjes së kokës.
Pija freskuese dhe fuqidhënese "Red Bull" është prodhim austriak i krjuar më 1987 nga austriaku Dietrich Mateschitz i cili punonte në Tailandë në prodhimin e pastës për dhëmbë. Ai vuri re se taxistët tajlandez pinin “Krating Daeng” për të qëndruar tërë natën të aftë për punë dhe nga kjo pije, me disa shtesa të vogla regjistroi patentin për "Red Bull". Eksportimi filloi nga viti 1994.
Zemra e kolibrit qafëkaltër rrehë 1.260 herë në minutë ose ndryshe 21 rrahje në sekondë. Në krahasim me peshën e përgjithëshme ai ka pra zemër më të madhe nga të gjitha shpezët dhe ajo përbën 2,4% të peshës së kolibrit.
Australopiteku Lucy (Australopithecus afarensi) morri emrin nga një këngë e Beatles, Lucy in the Sky with Diamonds që hulumtuesit dëgjonin gjatë kohës kurr i bashkonin, nën tendën e tyre, eshtrat e gjetura të këtij fosili të lashtë rreth 3,2 milionë vjet (Etiopi, 1974).
Jeriko (në arabisht Er Ríhá), është qyteti me lartësi më të ulët mbidetare në botë. Ai shtrihet në -240m, dhe njëherit qyteti më i vjetër në historinë e njerëzimit (mijëvjeçari i VIII p.e.r).
Në botë, për çdo minutë lindin 255 fëmijë, që do të thotë: 15 300 fëmijë në orë, 367 200 në ditë e 134 119 800 në vit.
Gitara e parë e Elvis Presley-it (08.0.11935 - 16.08.1977) kushtonte 12,95 $.
Nëse i rreshtojmë qelizat e trupit të njeriut fitojmë distancën prej 15 000km. e nëse i shtojmë ADN-in, distanca do të jetë prej 150 milionë km. pra baras me largësinë tokë/diell.